بجهت اصالت برائة و اتفاق اكثر فقها بر خلاف آن و ديگر آنكه اگر نكاح واجب بود حقتعالى حكم بتخيير نميفرمود ميان نكاح و ملك يمين در كريمه‌ فَواحِدَةً أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ‌ و لازم باطل است پس ملزوم نيز مثل آن باشد و بيان ملازمت آنست كه تخيير ميان واجب و مباح نيست و شبهه نيست در اباحه ملك يمين و عدم وجوب آن و نه قايم شدن آن مقام نكاح نزد داود و ليكن نكاح گاهست كه واجب ميشود در وقت خود وقوع در زنا دوم نكاح مستحبّ است مر كسى را كه نفس او اشتياق آن داشته باشد باجماع فقها و اگر اشتياق از او منتفى باشد اكثر فقهاء نيز باستحباب آن قايل اند و بجهت عموم آيه و قول حضرت رسالت (ص) كه‌

تناكحوا تكثروا

و شيخ طوسى ره فرموده كه ترك آن مستحبّ است لقوله تعالى‌ وَ سَيِّداً وَ حَصُوراً كه مدح يحيى (ع) فرمود بر ترك نكاح پس ترك آن نكاح راجح باشد و در اين قول نظر است بجهت احتمال اختصاص آن بشريعت غير ما و نزد بعضى فقهاء ما آنست كه اگر قدرت بر نكاح و شهوت با هم جمع شوند مرد و زن را سنت است نكاح و اگر هر دو مفقود باشد مكروه و اگر يكى موجود باشد و ديگرى معدوم پس اگر قادر غير تايق باشد يا عكس نه مكروهست و نه مستحبّ و در اين نظر است بجهت عموم امر در آيه مذكوره و حديث نبوى (ص) كه‌

من احب فطرتى فليستن بسنتى و من سنتى النكاح‌

سوم آنكه استحباب نكاح و نكاح شامل مرد و زن است و غنى و فقير و تايق و غير تايق و اينكه بعضى گفته‌اند كه مراد بفقر در كريمه‌ إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ احتياج است بنكاح ظاهر آيه دافع آنست چهارم در آيه دلالتست بر آنكه قدرت بر مهر و نفقه شرط نيست در نكاح و اين ظاهر است و لهذا جايز نيست زن را فسخ نكاح با عجز زوج و ليكن قدرة مذكوره شرط است در وجوب اجابت بزن مر كسى را كه كفو وى باشد پنجم آنكه در آيه دلالت است بر آنكه عبد و امه مستبد نيستند بنكاح چنان كه گذشت و اگر نه مولى مامور نميشد با نكاح ايشان چو مولى ولايت اجباريه دارد بر عبد و امه خود ششم آنكه در آيه اشعار است بآنكه فقر مانع رغبت نيست در نكاح بجهت خوف عليه چه خزاين فضل او سبحانه ناقص نميشود و لذا قال فى عقبه‌ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ‌ كه مقتضى تعليل اغنا است بسعة قدرت او سبحانه و علم او بآنچه صلاح عباد است انتهى كلامه و بدانكه احاديث بسيار در ترغيب نكاح از پيغمبر (ص) ماثور است از آن جمله‌

قال النبى (ص) النكاح سنتى فمن رغب عن سنتى فليس منى‌

نكاح سنت و طريقه منست هر كه از سنت من رغبت بگرداند او از من نيست و

من احب فطرتى فليستن بسنتى الا و هى النكاح‌

هر كه دوست دارد ملت مرا بايد كه سنت مرا نگاه دارد و آن نكاح است و ابو هريره از آن حضرت روايت كرده كه‌

شراركم عزابكم‌

بدترين شما عزبانند و فى رواية اخرى‌

شرار موتاكم العزاب‌

بدترين مردگان شما عزبانند