مثانه ريخته شود و از رهگذر احليل بيرون آيد و اينفضله هضم ثانى است و اگر چيزى از آن مائيت با خون مانده باشد و بمصاحبت آن بجميع بدن سارى گشته بطريق عروق و وسخ مندفع گردد و اينفضله هضم سيم است پس خون صافى كه بمجارى عروق رقيقه ضيقه بجميع بدن رسيده باشد غذاى بدن گردد و اين هضم چهارم است و بعد از آنكه قوة جاذبه هر عضوى آن خون را بر آن رساند منشأ خاصيت هر يك از اعضا شود و طبيعت قدرى از آن از هر عضوى باز ستاند و باوعيه منى درآرد و اينفضله هضم خامس است و چون بقاى انسان بحرارت غريزى و رطوبت غريزيست چنان كه در موضع خود مبرهن گشته و حرارت و رطوبت تاثير ميكند و بتدريج در صدد افناى آن ميشود تا آنكه بفناى او خود نيز سمت فنا پذيرد و بجهت آنكه قيام او بوجود رطوبت است مانند تاثير حرارت در روغن فتيله كه پيوسته از اجزاى روغن چيزى كم ميكند تا آنكه تمام آن را فانى ميگرداند و خود نيز منتفى ميشود و بجهت اين بقاى شخص دايم الدهر ممكن نيست پس حكيم تعالى براى ابقاى نوع انسانى قوت شهوت و لذت را در بدن ايجاد فرمود تا بجهت التذاذ مقاربت ميانه ذكور و اناث نطفه منويه از صلب برحم رسد و فرزند از آن ممر در وجود آيد بدين وجه كه بعد از وصول آن برحم مانند زبد شود بجهت آنكه جرم نطفه صغير است و رحم وسيع پس بقدرت خالق جلت عظمته رحم مجتمع شده بگرد آن درآيد و احاطه آن نمايد و آن نطفه مدور شود و اين شكل ابعد اشكالست از قبول آفات و بعد از سه روز ظاهر آن زبد غشاى صلب بديد آيد مانند خمير نرم كه بر سنگ تفتيده نهند غشاى صلب بر ظاهر آن پيدا گردد و حكمت در اين آنست كه چون غشاى گردان جسم در آيد حرارت غريزى قوى گردد و عمل قوت مصوره بتدبير خالق بيچون كامل‌تر شود و اجزاى روحانى در آن غشا محفوظتر گرد و چون حرارت غريزى در باطن آن جمع شود و در آن رطوبت كروية اثر كند بخارات متولد شود و منفذى خواهد كه از آن بيرون آيد پس از منافذ آن غشا بيرون آيد و بواسطه آن خلقت جسم تمام گردد و آن غشاى مشبك را مشيمه گويند در حين تصرف حرارت غريزى در آن رطوبت كرويه اجزاى روحانيه در باطن آن جمع شود و اجزاى كثيفه گرد آن درآيد و به اين وجه بتدريج از علقه بمضغه و از مضغه بعظامى رسد تا بعد از اكمال و فيضان صورت انسانيه بر آن روح در آن در مى آيد و چون مناسبتى تمام است ميان انسان و عالم از اينجهت انسان را عالم اصغر گفتند چه هم چنان كه عالم اكبر كرويست انسان نيز در بداية حال كرويست و چنان كه عالم در فضاى نامتناهى معلقست بحفظ خالق عالم انسان كه عالم اصغر است نيز در فضاى رحم بحفظ و حراست خالق عالم معلق ايستاده و لهذا فرموده كه‌ فِي قَرارٍ مَكِينٍ‌ هم چنان كه در صفة عالم اكبر فرموده كه‌ وَ بَنَيْنا فَوْقَكُمْ سَبْعاً شِداداً چه بناى عالم بر قدرت باهره او سبحانه است نه بر مقرى مكانة نطفة در رحم نيز بقدرت قاهره او است نه بر مستقرى و حكمت در آفريدن استخوان آنست كه قوام‌