خرما بنان‌ وَ أَعْنابٍ‌ و از تاك بنان و تخصيص‌اند و درخت جهة اختصاص اهل مدينه است بخرما و اهل طايف بانگور و ديگر آنكه نخل و عنب در زمين حجاز از همه ديار عرب بيشتر ميباشد پس بجهة تذكير ايشان بر اين دو نعمت بذكر تخصيص داد و بعد از اين فرمود كه‌ لَكُمْ فِيها شما را در اين بوستان‌ها فَواكِهُ كَثِيرَةٌ ميوه‌هاى بسيار است غير از ثمر و عنب‌ وَ مِنْها و از ان بوستانها يعنى از اثمار و زروع آن‌ تَأْكُلُونَ‌ ميخوريد و معايش و ارزاق خود را از آن تحصيل ميكنيد و بنا بر اينمعنى اين كلام مأخوذ است از قول عرب كه (فلان ياكل من حرقة يحترفها و من ضيعة يعتلفها و من تجارة يتربح بها) يعنى طعمه و جهة معيشت او از اين ممر است فكانه قال (و هذه الجنات وجوه ارزاقكم و معايشكم منها ترزقون و تتعيشون) و ميتواند بود كه ضمير (فيها و منها) راجع بنخيل و اعناب باشد و جمعيت ان باعتبار افراد ان باشد يعنى مر شما راست در ثمره آن دو درخت انواع فواكه كه آن رطب و عنب است و تمر و زبيب و عصير و دبس و غير آن و طعامى كه از آن ميسازيد و مى‌خوريد

وَ شَجَرَةً تَخْرُجُ‌ و ديگر آفريديم براى شما درختى يعنى درخت زيتون كه بيرون ميآيد مِنْ طُورِ سَيْناءَ از كوه زيتا كه جبال موسى است ميان مصر و ابله و بر آن مناجات مى‌فرمود و گويند اين كوه در فلسطين است و آن را طور سينين نيز ميگويند و بدانكه ميتواند بود كه طور اسم جبل باشد و سينا اسم بقعه كه جبل در آن واقع شده و يا مجموع مضاف و مضاف اليه اسم جبل باشد چون امرء القيس و بعلبك و منع صرف ان بجهة الف تأنيث است چون صحرا پس بر وزن فعلا باشد و يا بر وزن فيعال باشد كه يماس و منع صرف ان بجهة تعريف و عجمه و يا تأنيث باعتبار بقعه و نمى‌تواند بود كه بر وزن فعلال باشد بجهة عدم مجي‌ء آن در كلام عرب و اصح اقوال آنست كه سينا اسم مكانيست كه اين جبل در او واقع شده و اين نبطيه است در قول ضحاك و حبشيه بقول عكرمه و مجاهد گفته كه سينا اسم حجاره‌ايست بعينها كه اضافه جبل باو شده و از ابن عباس و قتاده مرويست كه سينا بمعنى بركه است فكانه قيل جبل البركة و كلبى گفته كه طور سينا جبلى است كه كثير الشجر باشد و از عطا مرويست كه (هو الجبل الحسن البهى) و ابن زيد گفته كه آن جبلى است كه موسى را در آن ندا كردند چنان كه گذشت و از مقاتل نقل است كه تخصيص اين كوه بزيتون جهة آنست كه اولين كوهى بود كه زيتون در او روئيده شده و نيز مرويست كه اول درختى كه بزمين رسته شد بعد از طوفان درخت زيتون بود تَنْبُتُ‌ ميرويد اين درخت‌ بِالدُّهْنِ‌ در حالتى كه متلبس است بروغن و مستصحب آن‌ وَ صِبْغٍ‌ و ملتبس بنان خورش‌ لِلْآكِلِينَ‌ مر خورندگان را يعنى ميرويد در حينى كه‌