اين آيه نازل شده در مهاجرين و جارى گشته در آل محمد (ص) كه از ديار خودشان بيرون كردند و ستم بر ايشان روا داشتند وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ‌ و اگر نه دفع كردن خدا بودى مردمان را بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ‌ برخى ايشان را ببعضى بتسليط مؤمنان از ايشان بر مشركان‌ لَهُدِّمَتْ‌ هر آينه ويران كرده شدى باستيلاى كافران مشرك بر ملل مختلفه و بر متعبدات ايشان‌ صَوامِعُ‌ صومعه‌هاى رهبانان ايام شريعت عيسى (ع) در صحارى و جبال‌ وَ بِيَعٌ‌ و كليسيهاى ترسايان زمان عيسى (ع) در بلدان و قرى‌ وَ صَلَواتٌ‌ و كليسيهاى جهودان در زمان موسى (ع) و تسميه آن بصلوات بجهت وقوع صلوات است در آن و يا كلمه معربست و اصل آن بعر أبي صلواتا است و اين مرويست از ابن عباس و ضحاك و قتاده و گويند مراد بصلوات هدم صلوات است بقتل فاعل آن و منع از اقامت آن و نزد بعضى مراد بصلوات مصليات اهل كتاب و مسلمانان است كه بر راهها ساخته باشند كقوله تعالى‌ لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى‌ وَ مَساجِدُ و مسجد هاى مسلمانان در آخر الزمان‌ يُذْكَرُ فِيهَا كه هميشه ذكر كرده ميشدى در آن مساجد و يا در جميع بقاع مذكوره‌ اسْمُ اللَّهِ كَثِيراً نام خداى بسيار و اين صفت مفعول محذوفست و يا صفت وقت محذوف يعنى ذكر بسيار يا در وقت بسيار و بنا بر آنكه ضمير راجع بمساجد باشد تخصيص آن بذكر جهة تفضيل آن است و گويند مراد مشركان زمان پيغمبرند (ص) يعنى هر آينه غالب شدندى مشركان امت محمد بر مسلمانان و اهل كتاب ايشان و منهدم ساختندى متعبدات فريقين را و تقديم صوامع و بيع و صلوات بر مساجد جهة تقديم زمانيست و ديگر تاختم بنفيس‌تر باشد كقوله‌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ‌ وَ لَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ‌ و هر آينه يارى دهد خداى‌ مَنْ يَنْصُرُهُ‌ كسى را كه دين او را يارى مى‌دهد إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌ‌ بدرستى كه خدا توانا است بر نصرت مؤمنان‌ عَزِيزٌ غالب است بر همه كس و بر همه چيز و هر كه را خواهد غلبه دهد حقتعالى در اين آيه وعده داد مظلومان اصحاب را بنصرت و انجاز وعده آن كرد چه تسليط مهاجر و انصار نمود بر صناديد عرب و اكابر و اكاسره عجم و قياصره ايشان و زمين و ديار ايشان را بمسلمانان تفويض نمود پس آيه اخبار بظهر غيب از آنچه بعد از اين بظهور رسيد از استيلاى اهل اسلام بر اهل كفر و غلبه ايشان بر مشركان و ساير كافران و ديگر باره در صفت مهاجران كه ماذون بقتالند ميفرمايد كه‌ الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ‌