تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٤٥٢ - سوره الشعراء(٢٦) آيات ٢١٠ تا ٢١٩
بود روزى او را در طواف خانه كعبه دريافت و گفت عظنى مرا پندى ده وى اين آيه برخواند كه ما أَغْنى عَنْهُمْ ما كانُوا يُمَتَّعُونَ ميمون گفت لقد وعظت و ابلغت پند دادى و سخن را تمام كردى وَ ما أَهْلَكْنا و ما هلاك نگرديم مِنْ قَرْيَةٍ از اهل هيچ ديه إِلَّا لَها مگر آنكه مر اهالى آن را مُنْذِرُونَ پيغمبران منصوب بود از جانب او كه بيم كننده بودند ذِكْرى بجهت پند دادن و تذكير و الزام حجت كردن اين منصوبست بر عليت و ميتواند بود كه بر مصدريه باشد چه اين در معنى انذار است و يا مرفوع بنا بر آنكه صفت منذرون باشد باضمار ذو ذكرى و يا خبر مبتداى محذوف اى هم ذكرى بنا بر اين جمله معترضه باشد حاصل معنى آنكه اول پيغمبران فرستاديم تا ايشان را بحق دعوتكردند و از عذاب بترسانيدند و چون تصديق ننمودند و در عناد و جحود افزودند مستحق عقوبت گشتند وَ ما كُنَّا و نيستيم ما ظالِمِينَ ستمكاران كه قبل از انذار كسى را هلاك و پيش از الزام حجت تعجيل عذاب نمائيم حقتعالى در اين آيه نفى ظلم فرموده از ذات خود و در اين تكذيب كيست كه قايل است بآنكه هر كفر و ظلم و فساد كه در دنيا است از آفريده او سبحانه است و محض ارادت او و اين غايت ظلم است كه عباد را معاقب سازد بر آنچه در ايشان آفريده و از ايشان اراده فرموده تعالى اللَّه عن ذلك علوا كبيرا و از اينجا معلوم ميشود فساد قول بعضى از مخالفين كه ضمير در قوله تعالى كَذلِكَ سَلَكْناهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ كه انفا ذكر شده راجع است بكفر كه مدلول عليه است بقوله ما كانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ و دلالت دارد بر آنكه خدا كفر را در ايشان خلق كرده و معنى آنست كه ما ادخال كفر و عناد و انكار كرديم و آن را متمكن و راسخ گردانيديم در قلوب كفار نعوذ باللَّه من العقائد الباطله و الآراء الفاسدة
و در موضح و بعضى ديگر از تفاسير مذكور است كه مشركان قريش گفتند كه محمد (ص) كاهن است و ديوى كه دن نام دارد نزد او ميآيد و قرآن بر او ميخواند حقتعالى نفى سخن ايشان كرده فرمود كه وَ ما تَنَزَّلَتْ بِهِ و فرود نياوردند قرآن را الشَّياطِينُ ديوان وَ ما يَنْبَغِي لَهُمْ و نشايد و سزاوار نباشد مر ايشان را فرود آوردن قران وَ ما يَسْتَطِيعُونَ و نتوانند و قادر نباشند بر آن چه شهب و ملائكه ايشان را از رفتن بآسمان مانعاند إِنَّهُمْ بدرستى كه ايشان عَنِ السَّمْعِ از شنيدن كلام ملائكه لَمَعْزُولُونَ دور كرده شدهگانند و يا كناره رفتگان چه سمع كلام ملائكه مشروط است بمشاركت در صفات ذات و قبول فيضان