در قبول صور مدركات از همه جوانب و ضبط آن براى انوار عقليه و اناره آن بآنچه مشتمل است بر آن از معقولات و عاقله چون مصباح است بجهة اضائه آن بادراكات كليه و معارف الهيه و مفكره چون شجره مباركه است بجهة تادى آن بثمرات غير متناهيه و مانند زيتونه كه مثمر زيتى است كه ماده مصابيح است كه متصف بشرق و غرب نيست بجهت تجرد آن از لواحق جسميه يا بجهت وقوع آن ميان صور و معانى كه متصرف است در هر دو و منتفع از هر دو و قوة قدسيه چون زيت است زيرا كه بجهت حذف صفا و شدت ذكاء آن مضي‌ء معارفست بدون تفكر و تعليم چهارم تمثيل قوة عقليه است در مراتب خود بمشكوة منعوته چه آن در مبدء امر خود از علوم خاليست و مستعد قبول آنست مانند مشكاة و بعد از آن منتقش مى‌شود بعلوم ضروريه بتوسط احساس جزئيات بر وجهى كه متمكن ميشود بر تحصيل نظريات پس فى نفسها مانند زجاجه متلألأ ميگردد و قابل انوار مى‌شود و اين تمكن اگر بفكر و اجتهاد است مانند شجره زيتونه است و اگر بحدس است مانند زيت و اگر بقوة قدسيه است مانند روغن زيت كه نزديكست كه روشن شود بدون اعانت نار زيرا كه قوت قدسيه نزديكست كه عالم شود بمغيبات و اگر چه ملك وحى و الهام كه بمثابه نار است باو نرسيده باشد و اين بجهت آنست كه عقول مشتعل است از قوة قدسيه پس هر گاه علوم او را حاصل شود بحيثيتى كه متمكن شود او را استحضار آن در هر وقت كه خواهد مانند مصباح است و چون استحضار علوم او را بالفعل حاصل گردد متصف شود بنور على نور يَهْدِي اللَّهُ‌ راه مينمايد خداى‌ لِنُورِهِ‌ بنور ثاقب خود كه هدايتست و غير آن از نبوت و ايمان و هدايت و اعطاى نعم جسمانى‌ مَنْ يَشاءُ هر كه را ميخواهد چه اسباب بدون مشيت او لاغيست زيرا كه تمامية همه چيزها موقوفست باراده حضرت بارى و مشيت او در ايمان باين عنوانست كه لطفى نمايد كه نزد اين بندگان اختيار ايمان كنند هر گاه دانسته باشد كه ايشان شايسته اين لطف‌اند و در نبوت و ولايت گاهيست كه علم او بمصلحت آن كس تعلق گيرد كه او را نبى و ولى گرداند وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ‌ و ميرند خدا مثلها را يعنى معقولات را در صور محسوسات بيان ميكند لِلنَّاسِ‌ براى مردمان تا زود دريابند و مقصود سخن بر ايشان هويدا گردد وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ و خدا بهمه چيزها از دقايق معقولات و محسوسات و حقايق جليات و خفيات‌ عَلِيمٌ‌ دانا است پس همه اشيا را در مواضع خود وضع ميكند و در اين وعد وعيد است مر كسى را كه تدبر نمايد در آيه مذكوره و مر شخصى را كه اعراض كند از آن و قوله‌ فِي بُيُوتٍ‌ متعلق است بما قبل كه آن مشكاة است يا توقد يعنى مثل نور خدا مانند مشكاة است در خانها يا افروخته است چراغ در خانهايى كه‌ أَذِنَ اللَّهُ‌