تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٨٠ - سوره الحج(٢٢) آيات ٧٠ تا ٧٨
يكديگر بحجج بينه و آيات واضحه حق سبحانه در اين آيه طريق آداب را بر وجه نيكو باهل ايمان آموخته تا اگر كسى از منكران حق با ايشان جدال كند و استماع حجج و براهين ايشان نكند بجهت عناد و لجاج ايشان باو منازعه ننموده و حواله او را با حكم خدا كنند و باو گويند كه در نشاه قيامت ظاهر گردد كه محق و مبطل از ما و شما كيست
پس بجهت تسلى خواطر عاطر سيد عالم ص ميفرمايد أَ لَمْ تَعْلَمْ آيا نديده يعنى البته دانسته أَنَّ اللَّهَ آن را كه خداى تعالى يَعْلَمُ ما فِي السَّماءِ ميداند آنچه در آسمانها است از عجايب علويات وَ الْأَرْضِ و آنچه در زمين است از غرايب سفليات و هيچ چيز بر او پوشيده نيست إِنَّ ذلِكَ بدرستى كه آنچه در همه آسمانها و زمين است نوشته شده است فِي كِتابٍ در لوح محفوظ كه نزد ما است قبل از آنكه حادث شود و هر گاه كه ما عالم باشيم بهمه اشياء و حافظان كه از جمله آن مجادله و منازعه كفار قريش است پس غمگين و اندوهناك مشو از قول و فعل ايشان چه ما عالميم بآن و حفظ آن نموده ايشان را بآن جزا خواهيم داد إِنَّ ذلِكَ بدرستى كه علم بهمه اشيا و اثبات آن در لوح محفوظ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ بر خداى تعالى آسانست چه علم او كه از مقتضاى ذات اوست متعلق است بهمه معلومات على السويه يا بدرستى كه حكم كردن ميان مؤمنان و كافران در روز قيامت بر خداى تعالى آسان است چه قدرت او شامل جميع مقدورات است وَ يَعْبُدُونَ و ميپرستند كفار مكه مِنْ دُونِ اللَّهِ بجز از خداى بحق ما لَمْ يُنَزِّلْ آن چيزى را كه نفرستاد خداى تعالى بِهِ بپرستش آن سُلْطاناً حجتى و برهانى كه دلالت كند بر جواز عبادت آن وَ ما لَيْسَ لَهُمْ و پرستش مىنمايند چيزى را كه نيست مر ايشان را بِهِ عِلْمٌ بآن چيز دانشى يعنى نه علم ضرورى دارند و نه علم استدلالى عقلى و نقلى كه مستمسك شوند بآن بر پرستيدن آن چيز بلكه از محض جهل و تقليد ميپرستند آن را وَ ما لِلظَّالِمِينَ و نيست مر مشركان را كه تجاوز نمودهاند از طريق حق و مرتكب ظلمى عظيم شدهاند كه شركست مِنْ نَصِيرٍ هيچ يارى كه مقرر مذهب ايشان باشد و منصور آن تا دفع عذاب كند از ايشان بعد از آن از شدت عناد ايشان خبر ميدهد كه وَ إِذا تُتْلى و چون خوانده شود عَلَيْهِمْ بر ايشان آياتُنا آيتهاى ما يعنى قرآن بَيِّناتٍ در حالتى كه آن آيتهاى روشناند و هويدا يعنى دلالت واضحه دارند بر عقايد حقه و احكام الهيه بى لبس و نقص و تناقض و اختلاف و اختلال تَعْرِفُ ميشناسى اى محمد ص فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا در روىهاى آنهائي كه نگرويدهاند الْمُنْكَرَ انكار و ناشناخت