را بر او فراخ ميسازيم و حال آنكه بجهت اين از من دورتر ميشود بعد از آن اين آيه تلاوت فرمود تا بل لا يشعرون و بعد از بيان حال كفار و فجار ذكر احوال اخيار و ابرار ميفرمايد بقوله‌ إِنَّ الَّذِينَ هُمْ‌ بدرستى كه آنان كه ايشان‌ مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ‌ از خوف عذاب پروردگار خود مُشْفِقُونَ‌ ترسانند و حذركنندگان بترك معاصى و امتثال او امر يا از عذاب آفريدگار خود ترسانند و بنا بر اين تسميه عذاب بخشية جهت آنست كه آن بسبب اينست خشيه انزعاج و اضطراب نفس است بتوهم وقوع ضرر و إشفاق بمعنى حذر است‌ وَ الَّذِينَ هُمْ‌ و آنان كه ايشان‌ بِآياتِ رَبِّهِمْ‌ بآيتهاى پروردگار خود كه قرآنست يا دلايل قدرت كه معجزاتست و شبه آن از آثار قدرت‌ يُؤْمِنُونَ‌ ميگروند و بمدلول آن تصديق ميكنند وَ الَّذِينَ هُمْ‌ و آنان كه ايشان‌ بِرَبِّهِمْ‌ بآفريدگار خود لا يُشْرِكُونَ‌ شرك نمى‌آرند نه شرك جلى كه عبادت غير او است از اوثان و مانند آن و نه خفى كه ريا است و سمعه‌

وَ الَّذِينَ يُؤْتُونَ‌ و آنان كه ميدهند ما آتَوْا آنچه ميدهند از صدقات و زكاة و اخماس و كفارات و غير آن از انواع خيرات و مبرات در راه خدا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ در حالتى كه دلهاى ايشان ترسانست از حسن منقولست كه المؤمن جمع احسانا و شفقة و المنافق جمع إساءة و امنا و قوله‌ أَنَّهُمْ إِلى‌ رَبِّهِمْ راجِعُونَ‌ متعلقست به وجلة بر حذف حرب جر اى (وجلة لان مرجعهم اليه او من ان مرجعهم اليه و هو يعلم ما يخفى عليهم) يعنى قلوب ايشان خايف و خاشى است بجهت آنكه ايشان بپروردگار خود بازگرديدگانند يا از آنكه مرجع ايشان با او است و او عالمست بآنچه بر ايشان پوشيده است از عاقبت امر آخرت پس مبادا كه آنچه ميدهند مقبول درگاه نشود و بر وجه لايق نباشد پس مؤاخذه كرده شوند بآن و گويند كه متعلق انهم محذوفست و تقدير اينكه (لعلمهم انهم الى ربهم راجعون) يعنى دلهاى ايشان ترسانست بجهت علم ايشانست بآنكه رجوع ايشان بپروردگار ايشانست هم چنان كه امير المؤمنين (ع) و فاطمه و امام حسن و امام حسين صلوات اللَّه سه شبانه روز روزه داشتند و طعام بمستحق دادند و بآن افطار نفرمودند بجهت خوف روز معاد و خالصا لرب العباد و مى‌گفتند إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا يَوْماً عَبُوساً قَمْطَرِيراً أُولئِكَ‌ آن گروه كه باين صفات موصوف‌اند و باين سمات موسوم‌ يُسارِعُونَ‌ ميشتابند فِي الْخَيْراتِ‌ در نيكوئيها يعنى برغبت تمام اقدام ميكنند در طاعات و مبادرت ميكنند در عبادات يا در نيل خيرات دنيويه كه بر اعمال صالحه متفرعست رغبت ميكنند