كه پيغمبر (ص) عبد اللَّه ابى و مسطح را حد زد و صفوان حسان را مجروح ساخت‌ وَ الْآخِرَةِ و در آن سراى بآتش دوزخ‌ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ‌ و خدا ميداند ضماير و اسرار را وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ‌ و شما نميدانيد آن را پس عقوبت نمائيد بر آنچه بحسب ظاهر بر شما واضح گردد از قذف و حقتعالى عقوبت خواهد كرد بر آنچه در قلوبست از حب اشاعه و يا آنكه خدا ميداند كميت و كيفيت عذاب قذف را و شما بآن عالم نيستيد

وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ‌ و اگر نه فضل الهى بودى ببردبارى بر شما وَ رَحْمَتُهُ‌ و بخشايش او بامهال براى توبه‌ وَ أَنَّ اللَّهَ رَؤُفٌ‌ و آنكه خدا مهربانست و برائة ذمة مقذوف را ظاهر گرداند رَحِيمٌ‌ بخشاينده است بتوبه جنايت قذف كننده را هر آينه عقوبت بشما نازل شدى تكرير اينكلام بجهة منت است بترك معاجله بعقاب با وجود عظم جريمه و در اين تكرير و ذكر ثواب و رءوف و رحيم و نهى از اشاعه فاحشه و حذف اجواب مبالغات عظيمه است و بعد از آن نهى بندگان نموده از اتباع شيطان بقوله‌ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اى كسانى كه گرويده‌ايد لا تَتَّبِعُوا پيروى مكنيد خُطُواتِ الشَّيْطانِ‌ كامهاى ابليس را يعنى طرق معاصى را يا وساوس او را در إساءة فاحشه و قذف عايشه‌ وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّيْطانِ‌ و هر كه پيروى نمايد كامهاى شيطان را يعنى پيروى او كند فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ پس بدرستى كه ميفرمايد آن ديو او را بكارى كه زشت است در عرف و عقل‌ وَ الْمُنْكَرِ و بعملى كه ناپسنديده است در حكم شرع و گويند فحشا زناست و منكر ساير قبايح و يا فحشا هر چيزيست كه قبح آن در نهايت افراط باشد كما قال (ابو ذويب ضراير جرمى تفاحش غارها اى فرطت غرتها) و منكر آنچه نفوس منكر باشد و متنفر از آن و غير راضى بوقوع آن و قول اخير اكثر و اشهر است و بر هر تقدير اينجمله اسميه مصدره بان براى بيان علت نهى است از اتباع شيطان‌ وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ‌ و اگر نه فضل و كرم الهى بودى بر شما بتوفيق توبه با تعيين حدى كه كفارت گناه است‌ وَ رَحْمَتُهُ‌ و بخشايش او بتطهير شما بتوبه يا حد ما زَكى‌ مِنْكُمْ‌ پاك نگشتى از شما مِنْ أَحَدٍ هيچ يكى‌ أَبَداً هرگز يعنى تا آخر عمر از دنس افك و ساير ذنوب پاك نشدى‌ وَ لكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي‌ و ليكن خدا پاك ميسازد مَنْ يَشاءُ هر كه را ميخواهد از شما يعنى هر كه را كه توفيق توبه ارزانى فرمايد و وى باخلاص توبه نمايد وَ اللَّهُ سَمِيعٌ‌ و خدا شنواست بمقالات مردمان‌ عَلِيمٌ‌ دانا بافعال و نيات و ضماير و اخلاص ايشان در آيه دلالت است بر آنكه مراد حقتعالى از بندگان خلاف آن چيزيست كه‌