تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٩٠ - سوره النور(٢٤) آيات ٣٠ تا ٣٩
آنكه همه آسمان و زمين و ما بينهما بنور حق روشن گشت يا آنكه اهل آسمان و زمين را بنور حق منور ساخت تا بحق عارف شوند و اين قريب بمعنى اولست و در كشاف آورده كه نظير قوله اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مع قوله مَثَلُ نُورِهِ و يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ قولك زيد كرم وجوده ثم تقول يعيش الناس بكرمه وجوده و المعنى ذو نور السموات و صاحب نور السموات و منور السموات و الارض الحق شبهة بالنور فى ظهوره و بيانه كقوله اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ اى من الباطل الى الحق و بعد از آن گفته كه اضافه نور بسموات و ارض بجهت يكى از دو معنى است يا از جهت دلالت بر سعة اشراق و فشو اضائة آنست تا آنكه بجهت آن سماوات و ارض روشن شده و يا آنكه مراد اهل سماوات و ارضند يعنى بندگان مستضيئىاند بآن و در بيضاوى نيز آورده كه نور در اصل كيفيتى است كه باصره اولاد او را دريابد و بواسطه آن ثانيا ساير مبصرات را ادراك كند چون كيفيت فائضه از نير اعظم بر اجرام كثيفه كه محاذى آن باشد و بدين معنى اطلاق نور بحق سبحانه روا نيست مگر بتقدير مضاف كقولك زيد كرم اى ذو كرم پس تقدير اينست كه اللَّه ذو نور السموات و الارض يعنى خداوند نور آسمان و زمين يا نور اهالى آن چه از اجزاى عالم هستى در مناظر بلندى و مفاوز پستى نورى دارد ذاتى يا عرضى همه از عطيه فضل او است و يا مصدر بر طريق تجوز باشد بمعنى فاعل چون (زيد عدل اى عادل) پس تقدير اين باشد كه (اللَّه منور السموات و الارض) يعنى او است روشن كننده سما بملائكه مقربين و نور دهنده زمين بانبياء مرسلين و يا روشنى بخش آينه دلهاى ساكنان ارض و سما بانوار معرفت و توحيد يا منور سازنده آسمان و زمين بشمس و قمر و كواكب و يا منور بمعنى مدبر باشد كقولك (للرئيس الفائق فى التدبير نور القوم لانهم به يهتدون فى الامور) يا بمعنى موجد چه نور ظاهر است بذاته و مظهر لغيره و اصل ظهور وجود است هم چنان كه اصل خفا عدم است و حق سبحانه موجود است بذاته و مظهر لغيره و موجد ما عداى خود و در تيسير آورده كه اى اللَّه خالق السموات و الارض خداى آفريننده آسمان و زمين است و اينكه امام يعقوب چرخى در شرح اسماء اللَّه معنى نور بر اين وجه آورده كه جهان آراى و دلگشاى مؤيد اين قول است و نجم الدين تسفى در تفسير اين آيه آورده كه خدا مزين سما است و صوامع قدس كه اماكن طاعات ملائكه كرام است و زمين را بمساجد انس كه مواضع عبادات اهل اسلام است و يا سما را بشمس و قمر و ستارگان و زمين را بانبياء و علما و مؤمنان و يا سما را بتسبيح مسبحان و تقديس مقدسان و زمين را بتلبيه حاجيان و تكبير غازيان و يا سما را ببيت المعمور و زمين را بكعبه معظمه و در تبيان مذكور است كه اللَّه مدلول السموات و الارض چه هر دليلى از دلايل قدرت و بدايع حكمت كه دو دواير سپهر برين و مراكز زمين واقع است دلالتى واضح دارد بر وجود قدرت و علم و حكمت او (ففى كل شيئى له اية تدل على انه واحد) وجود جمله اشيا دليل قدرت او است و در