بعد از خلق ايشانست حاصل كه او سبحانه عالمست بواقع و متوقع‌ وَ إِلَى اللَّهِ‌ و بسوى خدا نه غير او تُرْجَعُ الْأُمُورُ باز گردانيده ميشود همه كارها و كسى كه متصف باين صفات باشد هيچ احدى را نرسد كه در حكم و تدابير او كه از جمله آن اختيار رسل است بر او اعتراض كند و بعد از اثبات وحدانيت خود در الوهيت و نفى شركت غير از خود بندگان را بعبادت خود امر ميفرمايد كه‌ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اى كسانى كه گرويده‌ايد ارْكَعُوا وَ اسْجُدُوا ركوع كنيد و سجود كنيد در نماز كه از اركان و عظم افعالست و مرويست كه در اول اسلام در نماز همين قيام و قعود بود و بدين آيه ركوع و سجود داخل شد و گويند مراد امر است بنماز و تعبير صلوة بركوع و سجود جهت آنست كه دو ركن اعظم‌اند پس تسميه شي‌ء باشد باسم اعظم اجزاى آن و از جمله مواضعى كه قارى را سنت است سجده كردن نزد تلاوت قرآن اين آيتست و باتفاق ما و بعضى از عامه كه حنفى و مالكيست اين سجده واجب نيست در حين تلاوت اين چه مراد امر است بركوع و سجود در نماز نه مطلقا و ذكر ركوع يا سجود دالست بر اين و شافعى و حنبلى اين سجده را در وقت تلاوت واجب ميدانند و ميگويند كه ظاهر امر بسجود واقع شده و در حديث نيز آمده كه‌

فضيلت سورة الحج بسجدتين من لم يسجدهما فلا يقراها

پس مراد آنست كه (اخضعوا للَّه و خروا له سجدا) اجماع مجتهدين ما و احاديث صحيحه از ائمه معصومين دافع و جواب آنست چه به اتفاق جميع علماى ما سجده واجبه منحصر است در عزايم اربع و حديث مذكور بر تقدير صحت دلالت صريح ندارد بر وجوب آن و بعضى از علما اين سجده را سجدة الفلاح گويند و فعل خير كه بعد از اين مذكور ميگردد حمل ميكنند بر مبادرت بسجده و اين وجهى بعيد است‌ وَ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ‌ و بپرستيد آفريدگار خود را در جميع آنچه متعبدين بدان از نماز و روزه و زكاة و حج و جهاد و عبادت بمعنى تذلل است و منه طريق (متعبد اى مذلل) و مراد بذلت تذليل نفس اماره و لوامه است مر نفس مطمئنه را كه موجب ترقيست بكمال و رضا و تقرب بحضرت ذو الجلال يعنى من جميع الوجوه نفس خود را متذلل و منقاد سازيد بامر پروردگار خود و ذكر رب اشارة است بآنكه موجب عبادت مقام ربوبيت است‌ وَ افْعَلُوا الْخَيْرَ و بكنيد نيكويى يعنى عملى كه در شرع پسنديده باشد و مزيت و رجحانى داشته باشد بر افعال مباحه چون نوافل طاعات وصله ارحام و مكارم اخلاق و اعانت ملهوف و اغاثه مظلوم و غير آن از مندوبات حاصل كه حق سبحانه و تعالى در اين آيه اول مؤمنانرا بصلاة دعوت كرد كه ذكر خاص است و اعظم عبادات و بعد از آن بمطلق عبادت امر فرموده و اگر چه اين شامل امر بصلاة نيز هست اما بجهت شرافت و مزيت‌