سؤال كنند لقوله تعالى‌ وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلى‌ بَعْضٍ يَتَساءَلُونَ‌ پس ميان اين آيه و آيه‌ وَ لا يَسْئَلُ حَمِيمٌ حَمِيماً و آيه ميان‌ وَ أَقْبَلَ بَعْضُهُمْ‌ تناقض نباشد و ديگر آنكه روز قيامت مقدار پنجاه هزار سال باشد پس در آن بعضى از ازمنه متطاوله و احوال مختلفه خواهد بود كه در آن تساول و تعارف باشد و در برخى ديگر بحال يكديگر متفطن نشوند بجهت شدت هول و فزع آن ابن عباس فرموده كه عدم تساول در نفخه اولى باشد اما در نفخه دوم يكديگر را سؤال خواهند كرد زادان روايت كرده كه نزد عبد اللَّه بن مسعود رفتم جمعى از اغنيا نزد وى بودند جامهاى فاخر و بردهاى يمنى در بر من خواستم كه نزد وى روم مرا تمكين ندادند من گفتم يا عبد اللَّه اين عدم تمكين بجهت آنست كه من مرد عجمى ام و غريب و گم‌نام مرا گفت پيشتر اى پس مرا نزد خود بنشاند چنان كه ميان من و او كسى ديگر نبود آن گه گفت كه چون روز قيامت شود خداى تعالى بفرمايد تا دست هر مردى و زنى را بگيرند و منادى ندا كند بر سر همه اهل محشر كه اين فلان و فلانه است پسر و دختر فلان و فلان هر كه را كه پيش اينها حقيست گو بيايد و مطالبه كند اصحاب حقوق شادان شوند زن در شوهر اويزد و برادر در برادر آويزد و پدر در فرزند و اصلا ملاحظه نسب و قرابت يكديگر نكنند پس اين آيه تلاوت كرد كه‌ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ‌ حقتعالى فرمايد كه حق اين‌ها بدهيد گويند بار خدايا چگونه حق ايشان را بايشان رسانيم كه نه دنيا در دست ما هست و نه مال آن خطاب آيد كه از ثواب اعمال خود باصحاب حقوق دهيد بقدر حق ايشان تا خوشنود شوند و اگر بنده همه حقها را بمستحقان و مدعيان خود داده باشد و مثقال و حبه از خردل نزد او مانده باشد حقتعالى آن را مضاعف گرداند و بدان او را ببهشت برد آن گه اين آيه قرائت كرد كه‌ إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ وَ إِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضاعِفْها و اگر بنده شقى باشد فرشتگان گويند بار خدايا وى را عملى نيست تا بمقدار آنكه مساوى حقهاى مدعيان وى باشد خطاب رسد كه گناهان مستحقان او را برداريد و بر وى نهيد و او را بگناه خود و گناه ايشان بدوزخ برند اينقول اصحاب حديثست و مذهب ارباب اخبار اما نزد محققان آنست كه عمل كسى را بكس ديگر ندهند و بگناه شخصى شخص ديگر را نگيرند لقوله تعالى‌ وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى‌ و لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى‌ اما اصحاب مظالم كه مردمان را بر ايشان حقها باشد حقتعالى از اعواض ظالم ايشان را خوشنود گرداند اگر خداى داند كه اعواض ظالم بآن وفا نكند وى را تمكين نكند از ظلم كردن و اين قول علم الهدى است چه او قايلست به اينكه حقتعالى ظالم را تمكين نكند از ظلم الا آنكه او را چندان عوض باشد كه بآن انتصاف و داد ميان ظالم و مظلوم واقع شود و قول اشهر و اصح و اكثر آنست كه اگر بنده را ثوابى نباشد كه بمستحق و مدعى خود دهد حقتعالى بفضل خود آن مستحق را نوازش فرمايد و او را از وى خوشنود سازد و ظالم را بسبب آن معذب گرداند فَمَنْ ثَقُلَتْ‌ پس هر كه گران باشد مَوازِينُهُ‌