چنان كه بعضى گفته‌اند پس معنى آن خواهد بود كه ما ارسال رسول و نبى نكرديم در هيچ وقت مگر چون دل او آرزوى امرى از امور سايغه كردى شيطان وسوسه او ميداد در آن بباطل و او را بر خلاف حق ميخواند و حديث‌

انه ليغان على قلبى فاستغفر اللَّه فى اليوم سبعين مرة

مشعر است بر اين‌ فَيَنْسَخُ اللَّهُ‌ پس باطل و زايل گرداند خدا ما يُلْقِي الشَّيْطانُ‌ آنچه در افكند شيطان از كلمات كفر يا از وساوس‌ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ‌ پس ثابت كند خدا آياتِهِ‌ آيتهاى خود را كه پيغمبر ميخواند يا علامات امر حق و دلايل آن را ثابت گرداند در قلوب و نشانهاى امر باطل را دفع كند از آن‌ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ‌ و خداى تعالى دانا است به احوال بندگان‌ حَكِيمٌ‌ محكم كار است در آنچه كند يعنى هر فعلى كه كند بر وجه حكمة و مصلحت باشد و يا حكم كننده است بر مكلفان بدانكه در بعضى تفاسير قصه القاى شيطان در امنية پيغمبر بر وجهى ايراد كرده‌اند كه مرضى اهل حق نيست و از آن جمله گفته‌اند كه چون رسول ديد كه مردمان از او متنفرند و هر چند بيشتر ايشان را دعوت ميكند از او دورتر ميشوند پس از غايت حرصى كه داشت بر ايمان ايشان تمنى كرد در نفس خود كه چه بودى اگر خدا آياتى چند فرستادى كه موافق خواطر ايشان بودى و ملايم طبع ايشان تا بايمان نزديك شدندى و چون حقتعالى سوره و النجم فرستاد حضرت آن را در مجمع مسلمانان و مشركان تلاوت كرد و چون باين آيه رسيد كه‌ أَ فَرَأَيْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى‌ شيطان بجهت آنكه مقاربه محبت كفار را در نفس پيغمبر متمكن يافت بر زبان او القا كرد كه تلك الغرانيق العلى و ان شفاعتهن لترجى و چون كفار مدح و ثناى الهه خود را از پيغمبر (ص) استماع كردند مسرور گشتند تا غايتى كه در آخر سوره همه با مؤمنان اتفاق نموده بسجده رفتند و در آن مسجد هيچ مؤمن و كافرى نماند مگر كه سجده كرد الا وليد بن مغيره كه بجهة كبر سن و ناتوانى و ضعف نتوانست كه سجده كند و آخر سنگى چند بر بالاى يكديگر نهاد و بر آن سجده كرد پس مردمان از مسجد متفرق شدند و همه مشركان قريش مبتهج و مسرور شدند جبرئيل بيامد و از روى عتاب خطاب بپيغمبر كرد كه اين چه سخنى بود كه گفتى و چيزى كه ما بر تو نخوانده بوديم بمشركان خواندى رسول (ص) از اين حال دل تنگ شد حق سبحانه و تعالى جهت خوشحالى وى اين آيه فرستاد و علم الهدى در تنزيه الانبيا بعد از نقل اين قول ناروا گفته كه اين سخنيست باطل و كلامى است عاطل و از كلمات مزخرفه و اقوال حشويه است و ظاهر آيه اصلا دلالت ندارد بر آن چه ظاهر آن مقتضى يكى از دو امر بيش نيست يكى آنكه تمنى بمعنى تلاوت باشد و ديگرى بمعنى تمنى قلب و هيچكدام مثمر قول مذكور نيست اما اول معنى مراد بر اين وجه است كه هيچ پيغمبر را پيش از تو نفرستاديم مگر كه چون ميخواند بقوم خود آنچه بآن مامور ميبود ايشان تحريف آن ميكردند و بر