تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٣٨ - سوره الحج(٢٢) آيات ٢٠ تا ٢٩
آمده كه هر كه در دنيا حرير پوشد در آخرت نپوشد مراد مردان امتند كه لباس حرير بر ايشان حرامست و طلا هم مثل اينست و چون حق سبحانه ابريشم و طلا را برجال امت حرامكرده پس در اين آيه بجهة تسليه ايشان بر صبر اجتناب از آن و تشويق ايشان در امر آخرت اخبار فرمود كه حلى و لباس ايشان در آخرت طلا و ابريشمست وَ هُدُوا و راه نموده شوند مؤمنان إِلَى الطَّيِّبِ بچيزى طيب و پاكيزه مِنَ الْقَوْلِ از گفتار يعنى خداى تعالى در آخرت ايشان را بكلمه طيبه راهنمونى نمايد و آن چنان باشد كه نظر ايشان در بهشت افتد گويند الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدانا لِهذا و چون ببهشت درآيند بر زبان رانند كه
الحمد للَّه الذى اذهب عنا الحزن
و چون در منازل خود قرار گيرند گويند الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ و يا قول پاكيزه آن باشد كه در بهشت لغو و فحش و باطل نگويند و نشنوند كما قال تعالى لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً وَ لا تَأْثِيماً و يا مراد ارشاد ايشان باشد در بهشت بتحيات حسنه كه يكديگر را بآن تحية گويند كه وَ تَحِيَّتُهُمْ فِيها سَلامٌ و يا حق سبحانه و ملائكه تحيت ايشان گويند چون قول سَلامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدِينَ و سَلامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ و ايراد هدايت بصيغه ماضى بجهة تحقق وقوع آنست و اكثر مفسران بر آنند كه صيغه ماضى بر حقيقت خود است و معنى اينكه اهل ايمان راه يافتهاند بقول طيب در دنيا كه آن گفتن كلمه شهادتست كقوله تعالى إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ و ابن زيد تكبير را با كلمه شهادت ضم ميكند و ميگويد قول طيب (لا اله الا اللَّه و اللَّه اكبر) است و بقول سدى قول طيب قرآنست و نزد بعضى ديگر مطلق ذكر الهيست و گويند هر قوليست كه مطيب نفوس بود و نزد جمعى ديگر استغفار است و سلمى آورده كه قول طيب ذكر اللَّه است يا نصيحت و موعظه مسلمانان و ارشاد عالميان يا دعاى مؤمنان يا امر بمعروف و نهى از منكر و در لطايف قشيرى مذكور است كه قول طيب آنست كه از دل خالص و سر صافى صادر شود و مقترن برضاى حضرت اليه باشد و در كشف الاسرار آورده كه كلام پاكيزه آنست كه از دعوى پاك باشد و از عجب دور و به نياز نزديك و سهل تسترى رحمه فرموده كه در اين كلام نظر كردم هيچ راه بحق نزديكتر از نياز نديدم و هيچ حجاب صعبتر از دعوى نيافتم وَ هُدُوا و راه يافته شوند اهل ايمان إِلى صِراطِ الْحَمِيدِ براه خداوند ستوده يعنى براه كسى كه مستحق حمد است كه آن حق سبحانه است مراد طريق بهشتست و در حديث آمده كه
ما احد احب اليه الحمد من اللَّه عز ذكره
هيچكس حمد را دوستتر از خداى تعالى ندارد و گويند صراط الحميد به اين معنى است كه راه كسى كه محمود است فى نفسه يا محمود العاقبة است كه آن رسيدن او است بجنة يا راه يافتهاند در