معرض است از آيات بينه ما نَجْزِي‌ پاداش ميدهيم‌ مَنْ أَسْرَفَ‌ هر كه را كه از حد درگذشته است بشرك و كفر و بتو غل و انهماك در شهوات مغويه و معاندات معميه‌ وَ لَمْ يُؤْمِنْ‌ و نگرويده‌ بِآياتِ رَبِّهِ‌ بآيتهاى پروردگار خود بلكه تكذيب آن كرده و از آن مخالفت نموده و چون حق سبحانه توعد معرض نمود از ذكر بد و عقوبت كه آن معيشت ضنك است در دنيا يا در قبر و ديگر حشر بر وجه عمى در آخرت ختم آيات وعيد فرمود بقوله‌ وَ لَعَذابُ الْآخِرَةِ و هر آينه عذاب آن سرا كه عمى است و عذاب آتش دوزخ در عقب آن‌ أَشَدُّ سخت‌تر است از معيشت ضنك اين سرا وَ أَبْقى‌ و پاينده‌تر از آن بجهت عدم انقطاع آن ابدا و يا آنكه عذاب دوزخ اشد و ابقا است از ضنك معيشت و عمى بنا بر آن قول كه عماى او در دوزخ زايل شود تا محل و حال خود را مشاهده كند يا عذاب آخرت اشد است و ابقى از آنچه معرض كرده در دنيا از ترك آيات و نگرويدن بآن‌ أَ فَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ‌ آيا راه ننمود مر مشركان قريش را و طريق اعتبار بر ايشان روشن نساخت اينكه‌ كَمْ أَهْلَكْنا بسا هلاك كرديم‌ قَبْلَهُمْ‌ پيش از ايشان‌ مِنَ الْقُرُونِ‌ از اصحاب قرنهاى گذشته چون قوم عاد و ثمود فاعل يهد جمله استفهاميه است و تقدير اينكه (أ فلم يهد لهم كثر اهلاكنا القرون قبلهم لتكذيبهم رسلنا فيعتبروا و يؤمنوا) يعنى آيا هدايت ننمود و تبيين طريق اعتبار نكرد مر صناديد قريش را بسيارى هلاك كردن ما امم ماضيه را بجهت تكذيب نمودن ايشان رسولان ما را تا بآن اعتبار گيرند و تصديق نمايند بخدا و رسول او يا فاعل يهد مدلول عليه اينجمله است اى (فلم يهد لهم مضمون هذا الكلام) مانند قوله‌ وَ تَرَكْنا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ سَلامٌ عَلى‌ نُوحٍ فِي الْعالَمِينَ‌ اى تركنا هذا الكلام و ميتواند بود كه فاعل يهد حقتعالى باشد يا حضرت پيغمبر (ص) و يهد بمعنى يعلم و جمله استفهاميه منصوب المحل بر مفعوليت و معنى اينكه آيا اعلام كفار مكه نكرد حقتعالى يا پيغمبر (ص) اين را كه بسيار هلاك كرديم قرون سابقه را از امم انبيا بجهت تكذيب و عناد ايشان‌ يَمْشُونَ‌ ميروند كفار مكه يعنى تجار ايشان بوقت تجارت بشام‌ فِي مَساكِنِهِمْ‌ در مساكنهاى ايشان چون احقاف و ديار حجر و علامات هلاك و عذاب ايشان را مى‌بينند إِنَّ فِي ذلِكَ‌ بدرستى كه در آن هلاك و عذاب‌ لَآياتٍ‌ هر آينه نشانها است براى اعتبار يا بقاياى مساكن ايشان اعلاماتست بر عذاب اهل نكال‌ لِأُولِي‌