خداى متعال مى‌فرمايد: «وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ»[١]، و مى‌گويد: «وَ أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوى‌»[٢]، و «وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ»[٣]

بنابراين؛ قرآن ما را به صرف كمترين تلاش دعوت نمى‌كند و براى ما نمى‌پسندد كه در برابر نخستين مشقّت‌ها به زانو درآييم و عقب‌نشينى كنيم، «بلكه شعارش همواره: بكوشيد، بردبار باشيد، پافشارى كنيد، كار نيك انجام دهيد! است».

با اين همه، قرآن تا حدّ افراط در اين جهت‌سازى پيش نمى‌رود، بلكه در جلو تلاش خدمتگزار شديد ما دو حدّ تعيين مى‌كند: يكى مادّى و ديگرى اخلاقى، بنابراين جسمى كه از بيمارى رنج مى‌برد، لازم نيست همان تلاشى را به كار ببرد كه يك فرد سالم به كار مى‌برد، اين از يك سو.

و امّا از سوى ديگر، در برخى از حالاتى كه پيش مى‌آيد و شخص برخى از شعائر را به خاطر شعائر ديگر ناديده مى‌گيرد، باز هم آن تلاش لازم نيست، از جمله آياتى كه بر اين مطلب دلالت دارد، اين آيه است: «عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى‌ وَ آخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ آخَرُونَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ»[٤].

بنابراين؛ تلاش ما بايد به‌طور عادلانه روى مجموع وظايفمان تقسيم گردد. و چون بدن ما خدمتگزار روح ماست، بنابراين نبايد فرسوده گردد و يا در خدمت مثل اعلا در زمينه محدودى مستهلك شود تا آن‌جا كه در زمينه‌هاى حيات اخروى ناتوان گرديم، سنّت رسول خدا ٦ از قول آن بزرگوار به ما آموخته است: «سحرخيز باش و بخواب! روزه بگير، و افطار كن! زيراكه جسم‌

[١] - بقره( ٢) آيه ٢٨٠: و( چنانچه قدرت پرداخت ندارند)، ببخشيد براى شما بهتر است.

[٢] - بقره( ٢) آيه ٢٣٧: عفو و گذشت شما( و پرداختن تمام مهر) به پرهيزگارى نزديك‌تر است.

[٣] - نحل( ١٦) آيه ١٢٦: ولى اگر شكيبايى پيشه كنيد( و عفو و گذشت)، اين كار براى شكيبايان بهتر است.

[٤] - مزّمّل( ٧٣) آيه ٢٠:( خداوند) مى‌داند به زودى گروهى از شما بيمار مى‌شوند و گروهى ديگر براى به دست آوردن فضل الهى( و كسب روزى) به سفر مى‌روند و گروهى ديگر در راه خدا جهاد مى‌كنند، پس به اندازه‌اى كه براى شما ممكن است، از آن( قرآن) تلاوت كنيد.