باشد. ازاين‌رو در حاشيه كتابش‌[١] اين نام را «دستور الاخلاق فى القرآن» عنوان كرده بود، به اين خاطر من هم بدون كم و زياد، نام برگزيده استاد را پذيرفتم.

حقيقت اين است كه نويسنده- به نظر من- اين كتاب را تنها براى رسيدن به هدف كسب مدرك دكتراى دولتى در رشته فلسفه از دانشگاه سوربون ننوشته بود، زيرا كه او مى‌توانست با كمترين زحمت به اين هدف برسد؛ بلكه او در مدّت اقامتش در اروپا، رسالت دينى خود مى‌دانست كه مردم را به آرامش و رفق و مدارا دعوت كند، در آن خلايى كه اروپا بلكه همه كشورهاى جهان كه هم‌چون تلّى از جنون در حال سوختن و نابودى بود و در بدترين حالتى كه اروپا آن را رهبرى مى‌كرد و جهان را به آن سرانجام غم‌انگيز كشاند و نتيجه‌اش بدون ترديد ويرانى اخلاقى شد كه چهره زندگى سياسى، اجتماعى و فردى را به اندازه‌اى چركين كرده كه حتّى جايگاه مسيحيّت بين دولت‌هاى در حال جنگ هم نتوانست آن‌ها را از جنگ باز دارد و يا مانع ويرانى‌ها از طرفين جنگ شود- اگر اين تعبير درست باشد!-.

و متّفقين در مواجهه با هيتلر و نازى‌ها، از نظر اخلاقى بهتر از آن‌ها نبودند. ويرانگرى‌هاى فرانسوى‌ها در مقابل نابودسازى گروه نازى‌ها در يك شبانه‌روز، به راستى كه در جوهر ذات خود، يك ويرانگرى اخلاقى بود؛ همان رفتارى را كه «مارشال پتن» رئيس‌جمهور فرانسه در آغاز درگيرى ضمن پيامى كه در صبحگاه يا شامگاه هزيمت به مردم فرانسه توصيه كرد، مورد توجّه قرار داده بود.

و دگرگونى عقايد كه بر دولت‌هاى اروپايى با نام توده‌اى، مادّيگرى، فاشيسم، نازيسم، و كمونيسم سيطره افكنده، در حقيقت ويرانى اخلاقى است كه انسانيت بدان دچار شده است؛ هر چند در پوشش‌هاى گوناگونى جلوه‌گر است.

و انگيزه اصلى استعمار در راه و روش ملّيت‌هاى اروپايى- با همه مشرب‌هاى مختلفى كه دارند- خود نيز از شاخص‌ترين نمودهاى ويرانى اخلاقى است كه با بهره‌كشى‌ها و خودخواهى‌ها، و هم‌فكرى‌ها درباره سرنوشت ملّت‌ها و غارت ثروت‌هاى آنان و ترور و كشتار آزادگان آنها، همراه است.

[١] - ر ك: كتاب النّبأ العظيم، ص ٧، نشر سال ١٩٧٠ م. كه به اين كتاب ارجاع داده و اين نام را بر آن اطلاق كرده است.