كه فقهاى اسلامى در مورد آنها از نداشتن نيّت چشم‌پوشى كرده‌اند، و اين يك موضع عمومى فقهاست، هرچند اجماعى نباشد! مثل حالت استبراء و تطهير و ساير مقدّمات نماز، معروف است كه هر مسلمانى وظيفه دارد، وقتى كه مى‌خواهد نماز بخواند، بايد پيش از آن به نوعى از مرحله انتقال گذر كند، و آن گذر از مرحله ناپاكى و زندگى زمينى است به عالم پاك زندگى روحى معنوى، بنابراين بايد نخست پليدى‌ها و چرك‌ها را از محلّ عبادتش بزدايد، هم‌چنان‌كه از بدن و لباس‌هايش مى‌زدايد، درحالى‌كه لباس‌هايش سزاوار است با هيئت محتشمانه و ارزنده باشد.

و علاوه بر اين لازم است كه به‌پا خيزد، درپى آن حالت براى وضو دادن اجزاى بدن (پس صورت، دست‌ها و پاها را بشويد و موهاى سر را مسح كند) و يا شستشوى كلّى دهد (به اين ترتيب كه غسل كند و شستشوى كامل دهد) و سرانجام بايد روى خود را به سمت كعبه برگرداند.[١].

و در اين صورت تقريبا مسائل مربوط به توجّه و لباس و نظافت طبيعى يك امر اجماعى است، علاوه بر اين‌كه لازم نيست، اين‌ها از روى نيّت و اراده انجام گيرد، امّا درباره آن‌چه مربوط به نظافت دينى محض مى‌شود، از قبيل وضو و غسل بين مذاهب اختلاف است: درحالى‌كه مذاهب اهل حجاز و مصر (مالكى، شافعى و حنبلى) وجود نيّت را شرط مى‌دانند؛ بر اين اساس كه اين‌ها در ارتباط با نماز واجب است، مذهب اهل عراق (حنفى) به‌وقوع موضوعى بسنده مى‌كند، در وقتى كه با دقّت انجام گيرد، هرچند كه از روى نيّت نباشد.[٢].

[١] - قرآن كريم تأكيد فرموده است كه آن‌جا( كعبه) قديمى‌ترين محلّ عبادتى است كه در روى زمين به وجود آمده است:« إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمِينَ.»- آل عمران( ٣) آيه ٩٦: نخستين خانه‌اى كه براى مردم( و نيايش خداوند) قرار داده شده، همان است كه در سرزمين مكّه است كه پربركت و مايه هدايت جهانيان است.

[٢] - نيّت، عبارت از قصد انجام كارى با انگيزه عبادت و اطاعت امر خداى تعالى است، فقها اتّفاق‌نظر دارند كه نيّت در وضو واجب است و وقت آن نيز هنگام مباشرت در عمل است: ناصريّات: ص ١٠٨؛ المجموع: ١/ ٣١٢؛ مبسوط سرخسى: ١/ ٧٢؛ مغنى المحتاج: ١/ ٤٧؛ بداية المجتهد: ١/ ٨؛ بدائع الصّنائع: ١/ ١٩؛ المغنى: ١/ ١٢١؛ الأم: ١/ ٢٩؛ الوجيز: ١/ ١١؛ تذكره: ١/ ١٤٣.

حنفى معتقد است:( مبسوط: ١/ ١٠؛ المجموع: ١/ ٣٢٥؛ الوجيز: ١/ ١٢؛ السّراج الوهّاج: ١٥؛ فتح العزيز: ١/ ٣٢٧؛ الام: ١/ ٢٩).: صحّت نماز متوقّف بر وضوى با نيّت نيست، بنابراين؛ اگر كسى به قصد سرد شدن، يا نظافت بشويد و شست‌و شوى تمام اعضاى وضو را فراگيرد و نماز بخواند، نمازش صحيح است؛ چون مقصود از وضو طهارت است كه حاصل شده، و استثنا كرده‌اند آبى را كه نيم‌خورده الاغ و يا شراب خرما باشد، آن‌جا كه گفته‌اند: نيّت در اين دو مورد لازم است! ر ك: حاشيه-- ابن عابدين: ١/ ٧٦؛ بدائع الصّنائع ١/ ١٧؛ تلخيص الحبير: ١/ ٣١٤؛ الموطّأ: ١/ ٢٨٨؛ ر ك: مبحث نيّت براى وضو و غسل در كتاب‌هاى شيعه اماميّه: مبسوط شيخ طوسى: ١/ ١٩؛ الكافى در فقه، حلبى، ص ١٣٢؛ سرائر ابن ادريس: ص ١٧؛ منتهى المطلب، علّامه حلّى: ١/ ٢٥٥؛ جامع المقاصد، كركى: ١/ ٢٠٣؛ كشف اللّثام: ١/ ٥٠٢؛ تهذيب: ١/ ٥٤؛ خلاف شيخ طوسى: ١/ ٧٥؛ استبصار: ١/ ٦٧.