امّا رابطه تركيبى بين تلاش و كوشش و سهولت عمل را با وضوح بيشتر در قرآن كريم مشاهده مى‌كنيم. بنابراين، سهولت عملى در ارتباط با شعاير، هيچ منافاتى با مفهوم تلاش و كوشش ندارد؛ بلكه رنگ طبيعت انسانى را بر آن مى‌افزايد. و هدف اين كوشش را به سمت دور كردن روح مشقّت جهت مى‌دهد؛ رنج و مشقّتى كه عقل آدمى آن را پذيرا نيست و هيچ ضرورت اخلاقى آن را نمى‌طلبد؛ چنان‌كه تنگنا و سختگيرى را در ديندارى نمى‌پذيرد؛ سختگيرى كه درحال‌حاضر به تلاش و كوشش پايان مى‌دهد، بدون اين‌كه چيزى براى آينده اندوخته كند تا بتواند ادامه دهد. اين كوششى كه در برابر فرمان عقل تسليم است و به فضيلت و اعتدال معروف، بلكه خود حدّ ميانه‌اى است كه حكما و فلاسفه از آن سخن گفته‌اند و قرآن در تعيين مراتب ارزش هر كارى برحسب تلاش و كوششى كه مبذول مى‌كنند، ارزش هر كارى را بالا مى‌برد و تنظيم مى‌كند. و پست‌ترين حدّى دارد كه براى انسان معمولى قابل فرض است و افزون بر آن، كمال است كه قرآن بر آن تشويق مى‌كند و درجات فضيلت و مراتب ثواب بر آن اساس افزون مى‌گردد.

امّا آنچه مربوط به بخش دوم كتاب است، مخصوص اخلاق عملى است. نويسنده كتاب راه و روشى را براى عرضه كردن مطالب برگزيده است كه با روش غزالى و كسانى از نويسندگان كه بر اساس آيات قرآن كريم راه غزالى را پيش گرفته‌اند، متفاوت است. وى به جاى اين‌كه تمامى آياتى را كه به رفتار انسان مربوط است يكجا جمع كند، به ذكر آياتى بسنده كرده است كه به روشنى قاعده‌اى از قوانين سلوك و رفتار را شرح مى‌دهد و در حدّ امكان از تكرار فاصله مى‌گيرد و برحذر است. و به جاى اين‌كه مقيّد به پى‌درپى آوردن سوره‌ها و يا ترتيب ابجدى باشد، روش نظام منطقى را رجحان داده است. بدين ترتيب، نصوص قرآنى؛ هر گروه را برحسب نوع علاقه و ارتباطى كه هر قاعده‌اى از قواعد اخلاق آنها را نظم مى‌دهد، در فصل مخصوصى جمع كرده.

بنابراين، فصل اوّل كه مخصوص اخلاق فردى است، مشتمل بر آياتى است كه با آموزه‌هاى اخلاقى فردى و توان اخلاقى، و صفاى روح، و پايدارى، و پاكدامنى، و سيطره بر شهوات نفسانى، و فروخوردن خشم، و اخلاص، و آرامش، و فروتنى، و خويشتن‌دارى در صدور حكم، و خوددارى‌