آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٤٢٥ - نتايج غيرطبيعى(يا مجازات الهى)

قلب و عقل از هميارى با اراده بازنايستاده‌اند، آن را تصوّر مى‌كند. و اين اخلاق، علاوه بر اين‌ها جاودانگى روح و وجود خدا را از فرض‌هاى مسلّم نمى‌بيند، بلكه آنها را نقطه حركت و انبساط مى‌بيند. به راستى اين‌ها به ذات خود، اوّلا دو عقيده اساسى هستند و نظام جزئيّات را با نقشى كه دارند، تأسيس مى‌كنند.

به راستى خداى قرآن و تمام كتاب‌هاى آسمانى تنها آفريننده و قانون‌گذار نيست، بلكه در عين‌حال جزادهنده عادلى است. و در اين صورت از واضحات آشكار است كه در چنين مفاهيمى، انديشه انسانى در اشكال مختلف جزا، رشدى را با بيشترين بازدارندگى مى‌بيند، همچنان‌كه پاسخ‌هاى دقيقى براى مقتضيات و مطالب مختلف پيشنهاد مى‌كند.

بنابراين؛ هرگاه انسانى به كامل‌ترين صورت مطيع افعال خويشتن است، نتايج آن را نيز به كامل‌ترين صورت تحمّل مى‌كند، پس چه چيزى از اين عادلانه‌تر مى‌باشد؟

از سوى ديگر؛ مى‌بينيم، فعل ارادى كه خداى سبحان بدان وسيله امر واجب را مقرّر كرده است، در همان انديشه الهى با فعلى حركت مى‌كند كه خداوند بدان وسيله اصل عمومى مجازات را در كنار هم قرار داده است. و اگر بخواهيد اين آيه را قرائت مى‌كنم: «وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى‌ أَعْقابِكُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلى‌ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً وَ سَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ.»[١].

بلكه اين ارتباط بين فضيلت و رذيلت، با مجازات و اين جدايى بين نيكان و بدان وجود دارد، و آن‌چه در اين‌جا هم‌چون يك واقعيّت و يا همانند يك وعده الهى و يا هم‌چون امرى تنفيذى روشن گشت، احيانا همانند يك نتيجه ضرورى و قطعى براى دليل و حجّتى استنباطى مى‌آيد كه برخاسته از مفهوم (يا يك اصل) الهى حكيم عادل است. قرآن كريم مى‌فرمايد: «أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَواءً مَحْياهُمْ وَ مَماتُهُمْ ساءَ

[١] - آل عمران( ٣) آيه ١٤٤، ١٤٥، انعام/ ١٢٠، ١٣٨، هود/ ٣ و ١١١، يوسف/ ١١٠، سجده/ ٢٢، جاثيه/ ٢٢، احقاف/ ١٩، نجم/ ٣١، ٤١(- يازده آ و دو ب): محمّد تنها فرستاده خداست، پيش از او هم فرستادگانى بودند كه از دنيا رفتند، آيا اگر او بميرد يا كشته شود، شما بايد سير قهقرائى كنيد؟ و به آيين بت‌پرستى برگرديد؟ آنها كه عقب‌گرد كنند و به دوران كفر و بت‌پرستى برگردند، تنها به خود زيان مى‌رسانند، نه به خدا، خداوند شاكران را پاداش نيك مى‌دهد.