همان پايين‌ترين حدى كه عمل پايين‌تر از آن تنزل نمى‌كند، محدود مى‌سازد، مگر اين‌كه به يك وظيفه لازم خللى وارد كرده باشد؛ سپس درجه بالاتر از آن را بدون اين‌كه به بالاترين حد برسد؛ و به عبارت ديگر؛ خير الزامى و خيرى كه مورد رغبت است. بدين معنى كه نسبت به درجه قبلى چيزى است كه به عنوان يك وظيفه لازم قطعى شمرده مى‌شود و تجسّم مشاركت ذاتى در تمام ارزش‌هاست.[١]

افزون بر اين، قرآن كريم در هر زمينه، راهى به سوى مشاركتى بزرگتر مى‌گشايد، و آن وادار ساختن هر انسانى بر آن است كه به اين مرحله مشترك بسنده نكند و همواره به درجاتى شايسته‌تر صعود كند، به‌طور مثال در آيات: «وَ أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ»[٢]، «وَ يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ»[٣] و «وَ الَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِياماً»[٤]، كه فضيلت بخشندگى و گذشت‌[ ecnadnecsednoC ]را بالاتر از حق ثابت قرار مى‌دهد. و به‌ويژه روى فضيلت نيكوكارى پافشارى مى‌كند، و دراين‌باره به اين سخن خدا توجه كنيد: «وَ أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوى‌ وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ»[٥]

فرصت دادن به بدهكار در وقت ناتوانى از اداى دين واجب است، ولى در نهايت بخشيدن وام او عملى است كه سزاوار ستايش مى‌باشد: «وَ إِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلى‌ مَيْسَرَةٍ وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ»[٦]

و دفاع از خود در برابر ظلم حق است ولى تحمل و بخشش زيباتر است: «وَ لَمَنْ صَبَرَ وَ غَفَرَ إِنَ‌

[١] - به‌طور مثال: ماهى از محروميت را بر هواى نفسانى و شهوات ما( ماه رمضان)، و يك دهم از محصولمان را( زكات)، و جزئى از چهل جزء ثروتمان را به مستمندان( صدقات)، و پنج وعده نماز را در هرروز ... واجب مى‌داند.

[٢] - بقره( ٢) آيه ١٨٤: روزه گرفتن براى شما بهتر است.

[٣] - بقره( ٢) آيه ٢١٩: از تو مى‌پرسند چه چيز انفاق كنند، بگو: از مازاد نيازمندى‌هايتان.

[٤] - فرقان( ٢٥) آيه ٦٤: و آنها كسانى هستند كه شبانگاه براى پروردگارشان سجده و قيام مى‌كنند.

[٥] - بقره( ٢) آيه ٢٣٧: عفو و گذشت شما( و پرداختن تمام مهر) به پرهيزگارى نزديكتر است و گذشت و نيكوكارى را در ميان خود فراموش نكنيد.

[٦] - بقره( ٢) آيه ٢٨٠: اگر( بدهكار) داراى سختى و گرفتارى باشد، او را تا هنگام توانايى مهلت دهيد و( چنانچه قدرت پرداخت ندارند) ببخشيد براى شما بهتر است.