براى خودتان با همين اوضاع و احوال، حالت تباين ظاهرى فرموده پيامبر ٦ را (با آيات قرآنى) تفسير كنيد؛ آن‌جا كه پيامبر ٦ پذيرفته شدن صالحان و نيكوكاران را در بهشت به عنوان يك لطف از طرف خدا مى‌داند، در روايتى كه ابو هريره از آن حضرت نقل مى‌كند كه فرمود:

«عمل كسى هرگز او را وارد بهشت نمى‌سازد، پرسيدند: يا رسول اللّه، حتّى عمل شما؟ فرمود:

آرى عمل من هم! مگر اين‌كه خداوند فضل و كرمش را شامل حال من كند.»[١]؛ تباين و تفاوت با اقوال قرآنى كه از آن پاداش الهى و ميراث آسمانى به عنوان بهايى در برابر اعمال ما سخن مى‌گويد، مانند اين آيه شريفه: «وَ تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي أُورِثْتُمُوها بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.»[٢]، و اين آيه: «سَلامٌ عَلَيْكُمْ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.»[٣].

٤- مجازات الهى‌

طبيعت مجازات الهى و اشكال مختلف آن‌

اكنون وقت آن رسيده است كه از خودمان راجع به طبيعت و ماهيّت مجازات الهى و ميدان عمل آن، آن‌چنان‌كه قرآن توصيف كرده است، بپرسيم.

درحالى‌كه تورات، خوشبختى موعود را در نعمت‌هاى اين جهان مى‌داند و انجيل تقريبا آن را منحصرا در آسمان معرّفى مى‌كند، مى‌بينيم كه قرآن مجيد، همان‌طورى كه قبلا هم توضيح داديم، مى‌خواهد بين اين دو مفهوم را جمع كند و ميان آن‌ها يك توافق ايجاد نمايد.

حقيقت مطلب اين است كه جريان نسبت به قرآن، يك جريان مصالحه و هم‌سويى است، قرآن مى‌خواهد در مورد وحدت اوّليه مجازات دنيوى و اخروى، به عنوان دو عنصر متكامل براى يك واقعيّت را ثابت كند، همان كارى را كه شارحان مختلف كتابى به‌گونه‌اى در مورد بخشى از كتاب انجام مى‌دهند، درحالى‌كه هركدام روى يك طرف مطلب، شديدا اصرار مى‌ورزند كه شارح‌

[١] - ر ك: صحيح بخارى: ٧/ ١٠؛ مسند احمد: ٢/ ٢٣٥؛ سنن دارمى: ٢/ ٣٠٦؛ صحيح مسلم: ٨/ ١٣٩؛ سنن كبرا: ٣/ ١٨؛ مجمع الزّوائد: ١٠/ ٣٥٦؛ فتح البارى: ١١/ ٣٥٤؛ الدّيباج على مسلم: ٦/ ١٧٠؛ المصنّف عبد الرزّاق: ١١/ ٢٨٩؛ المعجم الكبير:

٧/ ٣٠٧.

[٢] - زخرف( ٤٣) آيه ٧٢: اين بهشتى است كه شما وارث آن مى‌شويد، به خاطر اعمالى كه انجام مى‌داديد.

[٣] - نحل( ١٦) آيه ٣٢: سلام بر شما باد! وارد بهشت شويد، به خاطر اعمالى كه انجام مى‌داديد.