نزول برخى از اين آيات در آن شرايط اتّفاق افتاده، دلالت بر اين دارد كه در مرحله اوّل اهتمام به اين اختلاط از انگيزه‌ها بيشتر از هرچيز ديگر بوده است. و اين همان حالتى است كه بدان مناسبت آخرين آيه از سوره كهف نازل شده است. و اينك داستان: «ابن ابى حاتم و ابن ابى الدّنيا در كتاب «الإخلاص» از قول طاووس يمانى نقل كرده‌اند، مى‌گويد: مردى گفت: يا رسول اللّه! من به قصد ذات مقدّس خدا مى‌ايستم و دوست دارم كه او موضع مرا ببيند.»[١]. پيامبر ٦ و سلّم پاسخى به او نداد تا اين آيه نازل شد: «فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً.»[٢].

بنابراين؛ اگر ما تفسير قرآن را به سخنان پيامبر ٦ واگذاريم، بسيارى از اين فرموده‌ها را در هر مورد خواهيم يافت. بخارى و مسلم روايتى با اين عبارت از ابو موسى اشعرى نقل كرده‌اند كه: «مردى بيابانى خدمت پيامبر ٦ آمد، عرض كرد: يا رسول اللّه مردى براى استفاده از غنيمت جنگى مى‌جنگد، و مردى پيكار مى‌كند تا آوازه پيدا كند و مردى مبارزه مى‌كند تا جايگاه خودش را پيدا كند، كدام يك در راه خدا جنگيده است؟ پيامبر ٦ فرمود: «هركه براى اعلاى كلمة اللّه بجنگد، او در راه خدا جنگيده است.»، و در روايتى: «هركه بجنگد تا كلمة اللّه بالاترين باشد، او در راه خدا جنگيده است.»[٣].

محاسبى مى‌گويد: «بيشتر دانشمندان معتقدند كه اين حديث شديدترين حديث است، چون جز كسى را كه عملش را براى اعلاى كلمة اللّه خالص كرده، و اراده ديگرى را ضميمه آن‌

[١] - حديث مرسل است، حاكم در مستدرك به‌طور موصول نقل كرده است: ٢/ ١٢٢، حديث ٢٥٢٧ و: ٤/ ٣٦٦، حديث ٧٩٣٩؛ سيوطى، لباب النّقول فى اسباب النّزول: ص ١٤٦؛ جامع العلوم و الحكم: ١/ ١٧؛ الجهاد ابن مبارك: ١/ ٣٤، حديث ١٢؛ شعب الايمان: ٥/ ٣٤، حديث ٦٨٥٤؛ التّرغيب و التّرهيب: ١/ ٣١، حديث ٣٢ و ٢/ ١٩٥، حديث ٢٠٧٨؛ تفسير طبرى:

١٦/ ٤٠؛ تفسير ابن كثير: ٣/ ١٠٩.

[٢] - كهف( ١٨)، آيه/ ١١٠: بنابراين هركس اميد لقاى پروردگارش را دارد، بايد عمل صالح انجام دهد و نبايد كسى را در عبادت پروردگارش شريك سازد.

[٣] - ر ك: صحيح بخارى: ١/ ٥٨، حديث ١٢٣ و: ٣/ ١٠٣٤، حديث ٢٦٥٥؛ جامع المدارك: ٥/ ٤١٠؛ صحيح مسلم: ٣/ ١٥١٢، حديث ١٩٠٤؛ المستدرك على الصّحيحين: ٢/ ١١٩، حديث ٢٥٢٠؛ صحيح ابن حبّان: ١٠/ ٤٩٣، حديث ٤٦٣٦؛ سنن ترمذى: ٤/ ١٧٩، حديث ١٦٤٦؛ جواهر الكلام: ٢١/ ٣٨٤؛ سنن كبراى بيقهى: ٩/ ١٦٧؛ سنن ابى داود: ٣/ ١٤. حديث ٢٥١٦؛ مسند احمد: ٤/ ٣٩٢؛ وسائل الشّيعه: باب ٣، حديث ٨.