آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٤٣٠ - الف - مجازات الهى در دنيا

نجات پيدا مى‌كند و عملش را در فرصت بيشترى انجام مى‌دهد.». و اين تفسير آخرى با ذيل آيه سازگارتر است: «أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ ساءَتْ مَصِيراً.»[١].

و البتّه ما اين دشوارى را در عبارتى احساس مى‌كنيم كه به اين مهاجرين در اين عبارت قرآنى وعده مى‌دهد: «لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ لَأَجْرُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ.»[٢].

و انديشه خير و نيكى كه در اين دنيا به نيكوكاران وعده داده شد، عمومى‌ترين و فراگيرترين انديشه است، خداى سبحان مى‌فرمايد: «لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةٌ.»[٣].

و سرانجام، خوشبختى اعلام شده مشتمل بر يك صفت سلبى است، در اين آيه كه خطاب به كافران مى‌باشد: «ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُمْ مَتاعاً حَسَناً إِلى‌ أَجَلٍ مُسَمًّى وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِنْ تَوَلَّوْا فَإِنِّي أَخافُ عَلَيْكُمْ عَذابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ.»[٤].

امّا بقيّه آيات وعده، و يا بيم دادن مستقيم ندارد، بلكه آنها خبرهاى تاريخى؛ قديمى يا معاصر به صورت وحى است كه ارتباط آن‌ها را با پديده‌هاى اخلاقى تفسير مى‌كند و بيشترين نصوص به‌طور ويژه بر جنبه كيفرى اصرار مى‌ورزد و يا بر جنبه منفى پاداش! بنابراين؛ يك شهر مشخّص و يا مجموعه معيّنى كه در يك بحرانى زندگى مى‌كردند، خود را در امنيّت و رفاه مى‌ديدند، تا آن روزى كه خداوند به آنها در آن روز وعده ترس و عذاب و تنگدستى مى‌دهد و دچار مصيبتى مى‌سازد كه زراعت و باغ‌هاى ميوه آنان از بين مى‌رود و منابع آنها مى‌خشكد!

و در برخى از آيات، قرآن كريم اين بلا و اين دگرگونى را سرانجام به نقص ايمان به خدا و انكار لطف و كرم خود نسبت مى‌دهد، از قبيل اين آيه: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيها رِزْقُها رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما كانُوا

[١] - نساء( ٤) آيه ٩٧: مگر سرزمين پروردگار وسيع و پهناور نبود كه مهاجرت كنيد و خود را از آن محيط آلوده و خفقان‌آور نجات دهيد، اين‌گونه اشخاص( كه با عذر واهى شانه از زير بار هجرت خالى كردند) جايگاهشان دوزخ و بد سرانجامى دارند!

[٢] - نحل( ١٦) آيه ٤١:( و به ستمديدگان مهاجر) در اين دنيا جايگاه و مقام خوبى به آنها مى‌دهيم، امّا پاداش اگر بدانند بسيار بزرگتر است.

[٣] - زمر( ٣٩) آيه ١٠: براى كسانى كه در اين دنيا نيكى كرده‌اند، پاداش نيكى است.

[٤] - هود( ١١) آيه ٣: سپس به سوى او بازگرديد تا پايان عمر شما را از زندگانى سعادت‌بخش اين دنيا بهره‌مند و متمتّع مى‌سازد.

به هر صاحب فضيلتى به اندازه فضيلتش عطا مى‌كند و امّا اگر راه مخالفت را پيش گيريد و( در برابر اين دستورهاى عقيدتى و عملى) سرپيچى كنيد، من از عذاب روز بزرگى بر شما بيمناكم.