در اين صورت جز با يك غم روبه‌رو نخواهيم بود- همان‌طورى كه رسول خدا ٦ فرموده است- و آن اجراى وظيفه موجود است كه بايد به‌طور كامل به آن عمل كنيم و بقيّه امر را به خدا واگذاريم، زيرا اوست كه بار سنگين عمل را از دوش ما برمى‌دارد و به‌طور قطع از ما بهتر به سامان مى‌رساند. رسول خدا ٦ مى‌فرمايد: «هركه غم‌ها را يك غم قرار دهد، خداوند مشكل دنيا و آخرت او را كفايت مى‌كند و هركه او را غم‌هاى زيادى فراگيرد، خداوند اهمّيتى نمى‌دهد كه او در كدام بيابان دنيا هلاك شود.»[١]

و اين‌چنين درمى‌يابيم كه بسيط بودن هدف و تمركز كوشش و تلاش و آرامش روحى، تمامى اين‌ها خوبى‌هايى است كه پاكيزگى كامل آنها را به سمت شخص مخلص جذب مى‌كند.

امّا عمل به اين ترتيب از ثبات و پايدارى و كمال برخوردار مى‌گردد، به راستى گاهى اتّفاق مى‌افتد كه در اثر شتابزدگى در وقت چيدن نتايج و محصول، زحماتمان را فراموش مى‌كنيم كه به تفصيل ضرورى و لازم توجّه كنيم، يا اين‌كه به تعديل راه و روشمان بپردازيم تا به هدف مورد نظرمان برسيم. و آيا براى فريب كاركنان و غش تجارى جز بحث و بررسى از نتيجه، منبع و مصدر ديگرى وجود دارد؟

آيا نتايجى را كه يك عالم بدان‌ها مى‌رسد و مغلوبيتى را كه يك قهرمان مى‌بيند و ضعف و سستى كه يك مؤمن غيرتمند دچار مى‌شود، آيا تمام اين‌ها رساترين نمونه‌ها در اين زمينه نمى‌باشد؟

امّا اگر جريان برعكس باشد، ما به مراعات قاعده تكليف و وظيفه‌مان و به پيروى از الگويى كه ما را بر آن راهنمايى مى‌كند، بسنده مى‌كنيم. زيرا توجّه خاصّى كه جهت كامل ساختن يك عمل به كار مى‌بريم، و پى‌گيرى كه در عمل داريم، همه اين‌ها اين عمل را در نظر ما يك نمونه كامل فنّى قرار مى‌دهد كه در ذات خود سزاوار تقدير است، نه به لحاظ نتيجه‌اى كه ممكن است‌

[١] - ر ك: سنن ترمذى: ٤/ ٦٤٢ حديث ٢٤٦٥؛ المستدرك على الصّحيحين: ٢/ ٤٨١، حديث ٣٦٥٨؛ سنن ابن ماجه: ١/ ٩٥، حديث ٢٥٧؛ المصنف ابن ابى شيبه: ٧/ ٧٦، حديث ٣٤٣١٣؛ مسند الشّاشى: ١/ ٣٣٨، حديث ٣١٧؛ نوادر الأصول فى احاديث الرّسول: ٤/ ١٣٤؛ فيض القدير: ٣/ ٢٦١؛ علل دار قطنى: ٥/ ٤٢.