به راستى كه بزرگترين اشتباه طرفداران انقلاب كمونيستى در كشورهاى عربى اين بود كه آنها تصوّر مى‌كردند انقلاب، يك ويژگى پزشكى دارد كه از صاحبان انقلاب گرفته مى‌شود تا هر زمان و مكانى اجتماع بيمار آن را به يكديگر بدهند. از اين‌رو، بسيارى از انقلابيّون فيلسوف‌نما شروع كردند به رونويسى تجربه‌ها و داروها از روى نوشته‌ها و آثار آماده و در چاپخانه‌ها مى‌گرداندند و كتاب‌هاى انقلابى فراوان شد، پرباد و آكنده از ادّعا. و اگر بنا بود حدّ سرقت در مورد دزدها اجرا شود، بايد نخستين كسانى كه حدّ سرقت بر آنها جارى مى‌شد، همان نويسندگان دزد باشند كه بدون هيچ تشخيصى از روى نوشته‌هاى ديگران اقتباس كرده و افكار و انديشه مردم را ربوده بودند و از ديگران كوركورانه تقليد مى‌كردند!

حقيقت اين است كه اصلاح انقلابى، گياهى است كه ناگزير بايد از دل زمين سرسبز و از اعماق دل‌نگران و در انتظار انقلاب بيرون آيد؛ سپس بناچار اين گياه را بايد دست حكيمانه‌اى بپرورد و زمينه‌سازى كند؛ وانگهى ناگزير از بستر مناسب و جامعه‌اى سخاوتمند است كه آن را تغذيه كند تا رشد كند و روى پايش بايستد.[١]

تخم را در زمين شوره‌زار افكنده بودند، از اين‌رو محصولى نداشت. گاهى بذرى مال گياه قطبى است، نيازى به تابش آفتاب ندارد؛ ناگهان زمين شكافته و آن گياه جوانه مى‌زند، ولى خورشيد آن را مى‌گزد و مى‌سوزاند و آن گياه هم‌چنان درحال تولّد است. و گاهى زندگى گياه متوقّف بر شعاع تابنده و هواى تازه است. اگر از اين‌ها محروم باشد، پژمرده و زرد مى‌شود و سپس فدا شده و درحال اختناق مى‌ميرد.

البتّه، جامعه ما بار سنگين انقلاب را بر دوش مى‌كشد، به انتظار ساعتى هستند كه جنين متولّد شود و همين‌كه جنين به وجود مى‌آيد و كامل مى‌شود و به دنيا مى‌آيد، دست‌هايى دراز مى‌شود و مانع روشنايى از جلو چشمانش مى‌گردد و او را از هواى آزاد محروم مى‌كند؛ درحالى كه روشنايى و هوا باعث قدرت و زندگى اوست. ناگاه متوجّه مى‌شويم كه نوزاد شب‌كور است؛ در

[١] - از آيه ٢٩ سوره فتح( ٤٨) اقتباس شده است:« فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى‌ عَلى‌ سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِيماً؛ تا محكم شده و بر پاى خود ايستاده است و به قدرى رشد كرده است كه زارعان را به شگفتى وامى‌دارد، اين براى آن است كه كافران را به خشم آورد. ولى كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‌اند، خداوند وعده آمرزش و اجر عظيمى داده است.