آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٣٧٨ - الف - انگيزههاى درونى

عدل و داد: «وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ»[١].

و عدل و داد شكل شاهين ترازو است كه به هيچ طرفى كج نمى‌شود، «وَ زِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقِيمِ.»*[٢].

در وقت لزوم شهادت صادقانه اداى شهادت كردن‌ «وَ لا تَكْتُمُوا الشَّهادَةَ»[٣] حتّى اگر شهادت راست به ضرر خويشاوندان و يا خودمان باشد: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّهِ وَ لَوْ عَلى‌ أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ.»[٤].

بازگرداندن امانت به صاحبش: «فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضاً فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمانَتَهُ وَ لْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ.»[٥].

وفاى به عهد و پيمان‌هاى قطعى كه با عبارت خاصى گفته شده و سوگند نيز ياد كرده‌اند:

«وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ.»[٦].

[١] - نساء( ٤) آيه ٥٨، بقره/ ٢٨٢، ٥٨، ١٢٧، ١٣٥، مائده/ ٨، انعام/ ١٥٢، اعراف/ ٢٩، نحل/ ٩٠، شورى/ ١٥، حديد( ٥٧) آيه ٢٥(- پنج آ و ٦ ب): به هنگامى كه ميان مردم داورى مى‌كنيد، از روى عدالت حكم كنيد.

[٢] - اسراء( ١٧) آيه ٣٥، رحمن/ ٧- ٩(- دو آ): و با ميزان و ترازوى صحيح و مستقيم وزن كنيد.

[٣] - بقره( ٢) آيه ٢٨٢- ٢٨٣، طلاق/ ٢(- ٣ ب) و شهادت را كتمان نكنيد.

[٤] - نساء( ٤) آيه ١٣٥، انعام/ ١٥٢(- يك آ و يك ب): اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، كاملا قيام به عدالت كنيد و فقط به خاطر خدا شهادت به حق دهيد، اگرچه به زيان شخص شما يا پدر و مادر و يا نزديكان تمام شود.

[٥] - بقره( ٢) آيه ٢٨٣، نساء/ ٥٨، معارج/ ٣٢(- يك الف و ٢ ب): اگر بعضى از شما نسبت به بعضى ديگر اطمينان داشته باشد( مى‌تواند بدون نوشتن سند و رهن با او معامله كند و امانت خويش را به او بسپارد)، در اين صورت كسى كه امين شمرده شده است، بايد امانت( و بدهى خود را به‌موقع) بپردازد و از خدايى كه پروردگار اوست، بپرهيزد.

[٦] - بقره( ٢) آيه ١٧٧، مائده/ ١، رعد/ ٢٠، معارج/ ٣٢(- دو الف و دو ب): كسانى هستند كه به عهد خويش به هنگامى كه پيمان مى‌بندند، وفا مى‌كنند و كسانى هستند كه در هنگام فقر و محروميّت و به هنگام بيمارى و درد و هم‌چنين در موقع جنگ با دشمن صبر و استقامت به خرج مى‌دهند و در برابر اين حوادث زانو نمى‌زنند، آنها كسانى هستند كه راست مى‌گويند و آنان پرهيزگارانند.

و به‌طور خاص و متمركز و مشخّص مورد توجّه قرار مى‌دهد، دو مورد را كه قرآن كريم اين صفت وفاى به عهد را در روابط دنيوى اعلان فرموده است:« وَ لا تَكُونُوا كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَها مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكاثاً تَتَّخِذُونَ أَيْمانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ أَنْ تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرْبى‌ مِنْ أُمَّةٍ إِنَّما يَبْلُوكُمُ اللَّهُ بِهِ وَ لَيُبَيِّنَنَّ لَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ ما كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ.»- نحل/ ٩٢: همانند آن زن نباشيد كه-- پشم‌هاى تابيده خود را پس از استحكام وامى‌تابيد. درحالى‌كه سوگند خود را وسيله خيانت و فساد قرار مى‌دهيد، به خاطر اين‌كه گروهى جمعيّتشان از گروه ديگر بيشتر است. خدا فقط شما را با اين وسيله مورد آزمايش قرار مى‌دهد، خداوند آن‌چه را اختلاف داشتيد، روز قيامت براى شما آشكار مى‌سازد.

اين تعبيرات چنان‌كه مى‌بينيم يك واقعيّت قطعى است، آيا توجّه نمى‌كنيد كه شما خطبه كوتاهى را پيشاپيش ايستاده، در مسائل مشكل مهمّ عصر ما مى‌خوانيد؟ و آيا مى‌شود بهتر از اين مختصر كنيم با رسوايى عوامل واقعى درگيرى جهانى، عواملى كه بيش از هر زمان در قرن بيستم بر فساد دامن مى‌زند.( نويسنده قطعا توجّه داشته است كه عوامل فساد هم‌چنان روزافزون و دامنه فساد هرروز گسترده‌تر مى‌شود- م).