] مى‌گويد: «اگر حيوانى انسانى را بكشد، آن حيوان كشته مى‌شود، و به بيرون از مرزها انداخته مى‌شود، و اگر چيزى از جمادات باعث قتل انسانى شود، آن را به خارج از آن محدوده مى‌اندازند.»[٢].

در روم باستان نيز قضيّه از همين قرار بوده است، كيفر عاملى كه حدود زمين‌ها را تغيير مى‌داد، بايد با همان مجازات گاو تطبيق داده مى‌شد و درعين‌حال بر كيفر انسان نيز قابل انطباق بود.[٣]

مجازات كيفرى براى حيوان به حدّ نهايى نرسيد، مگر تنها در اروپاى مسيحى‌نشين موقعى كه شكايت‌هايى بر ضدّ حيوانات مطرح شد؛ نخست در فرانسه در قرن سيزدهم، آن‌گاه مانند يك كشتزار زيتون در مركز اروپا منتشر شد و تا قرن هيجدهم، بلكه تا قرن نوزدهم در نزد بومى‌ها در جنوب اروپا ادامه يافت.

امّا راجع به كودكان‌[٤] و مجانين‌[٥]، به راستى وجدان انسانى همواره به اينان با يك نگرش ظالمانه نمى‌نگرد تا آنها را تسليم مجازاتى با درجات متفاوت نمايد، به‌ويژه در مورد قتل انسان و يا خون‌بهاى ويژه‌اى كه به گردن خانواده‌اى مى‌افتد.

در قانون دوازده لوح‌[٦] مى‌بينيم كه مسئوليّت كودك نابالغ نسبت به بعضى از جنايات سبك است، ولى چنان نيست كه مطلقا باطل و هيچ باشد[٧]. و مجازات تمام كسانى را كه به حدّ بلوغ نرسيده‌اند، در اين قانون يكسان و برابر قرار داده‌اند، امّا پس از الواح دوازده‌گانه، تغييراتى پيش آمده است كه كودكان را به كلّى معاف داشته است، ولى اين دگرگونى بعدها اتّفاق افتاده، بلكه چه بسا معاصر «هادريان»[ neirdaH ][٨] بوده است. و در قرن هيجدهم نيز در انگلستان كودكى را در

[١] - ر ك: همان مرجع ص ٥٩.

[٢] - ر ك: همان مرجع، ص ٦٠.

[٣] - ر ك: همان مرجع، ص ٦١.

[٤] - ر ك: همان مرجع، ص ٣١.

[٥] - ر ك: همان مرجع، ص ٤١.

[٦] - نخستين شريعتى كه در نزد روميان نوشته شده و ده حاكم آن را وضع كرده‌اند كه قوانين روم را در خلال قرن پنجم پيش از ميلاد( ٤٥٠ ق. م) مقرّر نموده‌اند و آنها را روى دوازده لوح از برنز( برنجى) نگاشته‌اند.

[٧] - ر ك:

. ٣٤. p, eigoloicoS ed edutE,? etilibasnopseR aL, tennocuaF

[٨] - ر ك: همان مرجع: ص ٣٥، و هادريان امپراطور روم، در ايتاليا( ٧٦- ١٣٨ م) متولّد شد و آداب و فنون را ترويج كرد و ادارات را-- اصلاح نمود و به همسان‌سازى قوانين، توجّه زيادى داشت.