و در اين صورت، پس دكارت حق داشت كه اعتراض كند بر نظريّه برخى از لاهوتيان كه مى‌گفتند: «خداى تعالى آرزوى اهل عذاب را نقش بر آب مى‌كند، وقتى كه در ذهن آنها مى‌افتد:

آنها مى‌بينند و آتش دوزخى را كه آنان را مى‌سوزاند، درك مى‌كنند، هرچند كه هيچ‌چيز از آن آتش در خارج وجود ندارد.»، دكارت بر اين گفته بدين بيان اعتراض مى‌كند: «ممكن نيست كه خداوند فريبكار باشد، زيرا چگونه ممكن است كه ما به چيزهايى معتقد شويم كه خداوند آنها را بر ما وحى مى‌كند و از طرفى گمان ببريم كه او ما را فريب مى‌دهد؟!» ... زيرا درك اهل عذاب نوميدى از آرزو نيست، بلكه به راستى آنها با آتش عذاب مى‌شوند، زيراكه خداوند قادر است تا روح را پس از مرگ عذاب‌هاى آتش مادّى را بچشاند، همان‌طورى كه پيش از مرگ آن را احساس مى‌كرد.»[١]

و باوجود اين‌كه اشاره به بهشت در عهد جديد كمتر از دوزخ به كار رفته است، باوجوداين، بيشتر طبيعت سعادت حسّى و مادّى را به جنبه سعادت روحى تحمل مى‌كند.

البتّه اندكى پيش ديديم توسّلات توانگر پليد را كه اندكى آب براى تر شدن زبانش خواهش مى‌كرد. و از اين‌رو يسوع در بيشترين عبارات به صراحت و به‌طور عام مقرّر مى‌دارد: «و مرا قرار داده‌اند براى شما همان‌طورى كه براى من، پدر ملكوتيم را قرار داده‌اند تا سر سفره من در ملكوتم بخوريد و بياشاميد و بر صندلى‌هاى من بنشينيد، بر دوازده اسباط اسرائيل (يعقوب) معتقد باشيد.»[٢]، و نيز به كسى كه او را خوانده است، مى‌گويد: «هرگاه صبح و شام غذايى فراهم كردى ... تهى‌دستان، محرومان، شل‌ها و كورها را دعوت كن! تا اين‌كه طوبى نصيب تو شود، زيرا آنها نمى‌توانند همتاى تو شوند، چون تو در قيامت همتاى نيكوكارانى.»[٣]، و نيز محدودتر و مشخّص‌تر از اين سخن اوست در آخرين‌بار كه حواريون در گرد او جمع بودند: «به شما مى‌گويم:

من از هم‌اكنون از محصول تاك (شراب) نمى‌نوشم تا به آن روز؛ موقعى كه به همراه شما در ملكوت پدرم دوباره مى‌نوشم.»[٤]، و تعبيرى همانند اين را راجع به تفكّرى به مناسبت خوردن قربانى مقدّس نموده است، مى‌گويد: «ميلم مى‌كشد كه از اين گوشت قربانى با شما بخورم، پيش‌

[١] - ر ك؛ دكارت:snoitcejbo seme ٥ xua sesnopeR

[٢] - ر ك: انجيل لوقا: ٢٢/ ٢٩- ٣٠.

[٣] - ر ك: انجيل لوقا: ١٤/ ١٢- ١٤.

[٤] - ر ك: انجيل متى: ٢٦/ ٢٩ و مرقس: ١٤/ ٢٥ و لوقا: ٢٢/ ١٨.