آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٦١٥ - ٣ - استثنائات

و درعين‌حال به لطف او اعتراف و ايمان دارند: «همانا خداوند دوست مى‌دارد كه اثر نعمتش را بر بنده‌اش ببينند.»[١].

پس هرگاه مسئله را بر اين نحو مطرح كنند، بهره‌ورى معتدل از نعمت‌هاى خدادادى از عناصر طبيعت، تنها مباح نخواهد بود، بلكه مستحب خواهد بود، از آن جهت كه به ما اجازه مى‌دهد تا برهانى بر سپاس‌مان در برابر منعم با لطف و كرم داشته باشيم.

٣- استثنائات‌

محروميّت ارادى از چيزهايى كه خداوند دست ما را نسبت به آنها بازگذاشته بود، در اين صورت شبيه اعتراض زشت و ناپسندى است بر مقاصد لطف الهى، و به‌طور خاص اين مورد بر حالات استثنائى صدق مى‌كند كه شرع مقدّس مى‌خواهد بر ما ارزانى بدارد در برابر برخى از سختى‌ها، و در حقيقت اين موارد بيانگر برخى از استثنائات از قانون كلّى است: «خداوند دوست دارد كه رخصت‌هايى مرحمت كند، چنان‌كه دوست مى‌دارد، اوامر اكيد او انجام گيرد و يا نمى‌پسندد كه معصيت او را مرتكب شوند.»[٢]. بنابراين؛ هركس اين‌ها را به دليل روح نظام و موافقت كلّى انجام دهد و نه از باب افراط و تفريط، اين شخص به فوق مرحله برائت توده‌ها ارتقا

[١] - ر ك: سنن ترمذى: ٥/ ١٢٣، حديث ٢٨١٨؛ خصال، صدوق: ص ٦١٣؛ المعجم الأوسط: ٥/ ٦١، حديث ٤٦٦٨؛ تحف العقول: ٥٦؛ مسند أحمد: ٢/ ٣١١، حديث ٨٠٩٢؛ وسائل الشّيعه: ٣/ ٣٦٢، حديث ٤؛ مسند طيالسى: ١/ ٢٩٩، حديث ٢٢٦١؛ مكارم الأخلاق طبرسى: ١٠٣؛ المعجم الكبير: ١٨/ ١٣٥، حديث ٢٨١؛ بحار الأنوار: ١٠/ ٩٢.

[٢] - اين حديث را در روايت اوّل، بزّار از قول ابن عبّاس نقل كرده است، همان‌طورى كه در التّرغيب و التّرهيب حافظ منذرى آمده: ٢/ ٩٢، حديث ١٦١١، و به روايت دوم، احمد از ابن عمر روايت كرده: ٢/ ١٠٨، حديث ٥٨٦٦ و ٥٨٧٣( مترجم عربى)؛ صحيح ابن حبّان: ٢/ ٦٩، حديث ٣٥٤؛ موارد الظّمآن ١/ ٢٢٨، حديث ٩١٣ و ٩١٤؛ مجمع الزّوائد: ٣/ ١٦٢؛ سنن كبراى بيهقى: ٣/ ١٤٠، حديث ٥١٩٩؛ المصّنف ابن ابى شيبه: ٥/ ٣١٧، حديث ٢٦٤٧٢؛ المعجم الأوسط: ٣/ ٨٩، حديث ٢٥٨١ و: ٥/ ٢٧٥، حديث ٥٣٠٢؛ مسند أبو يعلى: ١/ ١٤٢، حديث ١٥٤؛ المعجم الكبير: ١٠/ ٨٤، حديث ١٠٠٣٠ و ١١/ ٣٢٣، حديث ١١٨٨٠.