٢- سختى‌ها و تلخى‌هايى را كه به گفته قرآن، بنى اسرائيل چشيدند (از قبيل مسئله روز شنبه و تحريم برخى طيبات و چيزهايى كه طبع سليم مى‌پسندد)، در ديانت وى اصلا به چشم نمى‌خورد، درحالى‌كه تنها همين كارها بود كه بعدها به خاطر سوء عملشان باعث عذاب آنان گرديد كه قرآن كريم دراين‌باره مى‌فرمايد: «إِنَّما جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ»[٢] و نيز مى‌گويد: «فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ»[٣] و در جاى ديگر اين طيّباتى را كه حرام گشته و در اين‌جا فقط اشاره كرده است، به تفصيل در اواخر سوره ششم قرآن (انعام)؛ بيان نموده و آن تفصيل را با عبارت‌ «ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِبَغْيِهِمْ» پايان برده است.[٤]

بنابراين اسلام كارى جز اين نكرد كه تمام امور را در حدّ نصاب خود و هر چيزى را در جاى خود قرار داده، با اين‌همه، آن همان رسالتى است كه طبق گفته قرآن حضرت عيسى ٧ مكلف شده بود، بخشى از آن را انجام دهد: «وَ لِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ»[٥]

٣- ما نمى‌توانيم به آسانى بفهميم كه چگونه رحمت خدا از همان آغاز نظامى را برقرار كرد كه بر انسان به‌شدت سختگيرى كند و اين مخلوق ضعيف را در تنگنا قرار دهد، تا آن‌جا كه زير بار سنگينى، ناله او برآيد، آن‌طورى كه كلمه «اصر» دلالت دارد؟ آيا ممكن است كه ما به پيروى از معتقداتمان تا حدودى از مشقت نسبى در پاره‌اى از فرايض كه انجام آنها واجب است، گفتگو كنيم، و يا اين‌كه از مقدار مشخصى از مشقت و زحمتى سخن بگوييم كه در برابر آزادى اوليّه و يا آزادى اختيار از نظر مقدار امتدادش متفاوت است؟ ...

به‌هرحال، سزاوار نيست كه ما دراين‌باره كه نياز به تحقيق و بررسى بيشتر دارد، سخن را به‌

[١] - حج( ٢٢)/ آيه ٧٨؛« او كار سنگين و شاقى در دين( اسلام) بر شما نگذارده است( از اين گذشته)، از آيين پدرتان ابراهيم( پيروى كنيد)».

[٢] - نحل( ١٦)، آيه ١٢٤:« روز شنبه( براى يهود) فقط به عنوان يك مجازات بود كه در آن هم اختلاف كردند.»

[٣] - نساء( ٤)/ آيه ١٦٠:« به خاطر ظلم و ستمى كه يهود كردند و به خاطر بازداشتن مردم از راه خدا، قسمتى از چيزهاى پاك و پاكيزه را كه بر آنها حلال بود، تحريم كرديم.»

[٤] - انعام( ٦)/ آيه ١٤٦:« اما به خاطر ظلم و ستمى كه مى‌كردند، از اين‌گونه چيزها كه پسندشان بود، محروم شدند.»

[٥] - آل عمران( ٣)/ آيه ٥٠: تا پاره‌اى از چيزهايى كه( بر اثر ظلم و گناه) بر شما تحريم شده بود( مانند گوشت شتر و برخى از پرندگان و ماهى‌ها و ...)، بر شما حلال كنم.»