______________________________
- داشت كه محكمات تاريخ برخلاف آن است ... زيرا اينان پس از رحلت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از پرداخت زكات خوددارى كردند و اين به مفهوم تمرّد از سپردن به ابو بكر و خوددارى از بيعت با اوست، نه به معناى خوددارى از پرداخت زكات و قبول نداشتن نماز، آن‌طورى كه مورخّان آنان را توصيف كرده‌اند، از اين‌رو ابو بكر با آنها جنگيد و شمشير را به دليل اين‌كه آنها مرتد شده‌اند، بر آنها مسلّط گردانيد و تمام جنگ‌هاى او را حتّى با پيامبران دروغين و مشركان خارج مدينه، «جنگ‌هاى رده» ناميدند، با علم به اين‌كه «ردّه» در زمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بوده است، همان‌طور كه براى عبد اللّه بن سعد بن ابى سرح اتّفاق افتاد، او اسلام آورد و به مدينه مهاجرت كرد ... سپس دوباره مشرك شد و به نزد قريش به مكّه رفت و رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خون او را هدر شمرد و دستور قتل او را صادر كرد؛ هرچند كه به پرده‌هاى كعبه آويخته باشد.

ولى عبد اللّه بن سعد بن ابى سرح فرار كرد، نزد برادر رضاعيش عثمان رفت و او مدّتى وى را مخفى كرد، سپس در زمان خلافت خود او را استاندار مصر نمود. ر ك: الأستيعاب: ٢/ ٣٦٧، شماره ٤٧١١؛ الأصابه: ٢/ ٣٠٩.

و نيز در زمان وى، عبيد اللّه بن جحش همسر امّ حبيبه پس از اين‌كه باهم اسلام آوردند، وى به حبشه مهاجرت كرد و نصرانى شد و در نصرانيّت مرد. ر ك: الأصابة: ١/ ١١.

و هم‌چنين عبد اللّه بن خطل را كه مرتد شده بود، درحالى‌كه به پرده كعبه آويخته بود، كشتند. مصدر قبلى.

امّا ارتداد مالك بن نويرة بن جمرة بن شداد تميمى بربوعى، آن‌طورى كه مدّعى شده‌اند، ارتداد به معناى لغوى نبوده است- به معناى لغوى ارجاع داده و تغييرش داده‌اند- و نيز ارتداد به معناى اصطلاحى، يعنى بازگشتن از دين و جلوگيرى مسلمانان از اسلام، نيست تا مطابق نصّ شرعى سزاوار قتل باشد، اين اوّلا.

و ثانيا؛ فقهاى سنّى و شيعه فتوا داده‌اند كه مرتد را سه روز براى بحث و بررسى در مورد اشتباهى كه در امر دين و عروض شبهات، مهلت مى‌دهند. ر ك: كتاب مبسوط سرخسى: ١٠/ ٩٨.

امام مالك مى‌گويد: سه روز با شب‌هايش از روزى كه ارتداد ثابت شده، نه از روز كفر، بدون گرسنه و تشنه داشتن، بلكه آب و غذا داده مى‌شود و در خلال اين مدّت نبايد شكنجه كنند- شرح كبير درديرى: ٤/ ٢٧٠.

امام شافعى به وجوب توبه دادن قائل است، به اين خاطر كه براى اسلام آوردنش احترام دارد- حاشيه بجيرمى بر شرح منهج، باب ردّه.

امام احمد بن حنبل قائل به وجوب بلوغ و عقل و نيز كفر قولى و عملى است. نه به احتمال نود و نه درصد كه يك درصد احتمال ايمان برود.- كشف القناع على متن الإقناع: ٤/ ١٠٠؛ حاشية ردّ المحتار على درّ المختار، از ابن عابدين، ص ٢٨٣.

عمر به ابو بكر گفت: چرا با مردم مى‌جنگى! درحالى‌كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرموده است: «من مأمورم با مردم بجنگم تا شهادت دهند كه خدايى جز خداى يكتا نيست و محمّد رسول خداست ...»، البداية و النّهاية: ٦/ ٣٤٣؛ الاحكام السّلطانيه، ماوردى، چاپ مصر، ص ١٧٤.

و سؤالى كه در اين‌جا خودبه‌خود براى افراد باانصاف، علماى خيّر از متكلّمان، فقها، علماى دين، پژوهشگران، اهل نظر و-