حق اين است كه سيطره اجماع ممكن است از برخى نصوص قرآنى نشأت بگيرد، مانند اين آيه شريفه: «كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ».[١]

براى ما اهميّتى ندارد كه بگويند: اين آيه مربوط به تمام امّت محمّدى ٦ است يا اين‌كه به نسل اول كه وحى را درك كردند كه بيشترين احتمال نيز همين قول است. همواره آنچه مورد توجّه ماست، اين است كه گروهى از مردم هم‌رأى و هم‌عقيده‌اند و قرآن كريم نيز آن را تصديق مى‌كند، به عنوان يك نظرى كه از جهت اخلاقى پاك و بى‌عيب است و بالاتر از آن است كه شرّى را بپسندد و يا مانع خيرى شود.

استدلال همسانى وجود دارد كه امتياز اجماع را مى‌رساند و ممكن است از آيه ديگرى نشأت گرفته باشد، بنابراين پس از آن‌كه قرآن براى اولى الأمر از مسلمانان حقّ اطاعتى را مقرّر فرمود كه براى خدا و رسولش مقرّر فرموده است، مى‌بينيم كه به‌طور مستقيم افزون بر اين توجّه خاصّى را مى‌طلبد و آن اين است كه در حال نزاع و برخورد بايد به دو قدرت مافوق مراجعه كنند:

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْ‌ءٍ فَرُدُّوهُ‌

[١] - آل عمران( ٣) آيه ١١٠:« شما بهترين امّتى بوديد كه به سود انسانها آفريده شديد( چه اين‌كه) امر به معروف مى‌كنيد و نهى از منكر و به خدا ايمان داريد.»

حقيقت مطلب اين است كه رأى همگان امكان ندارد كه حجّت باشد! و امكان ندارد كه قواعد فقهى اسلامى همگى صحيح و استوار باشند، به‌طورى‌كه هيچ شكّ و خطايى در آنها نباشد، به اين خاطر كه به دليل اجماع وضع شده‌اند! و نيز امكان ندارد كه مقصود اين آيه چنان‌كه مدّعى‌اند، تمام كسانى باشند كه با پيامبر ٦ از مكّه به مدينه هجرت كردند، بلكه ممكن است بگوييم: رأى جمعى حجّت است، در صورتى كه قول معصوم در آن باشد، اگرنه بدون قول معصوم پذيرفته نيست. نيز امكان ندارد كه تمام قواعد فقهى اسلامى- تا وقتى كه برپايه و قواعد استنباط شده از كتاب و سنّت نبوى و يا قول معصوم ٧ استوار نباشد- صحيح باشد، و منظور آيه شريفه تمام مهاجران همراه پيامبر ٦ به مدينه نيستند، زيرا شامل كلّ مجموعه مى‌شود كه بسيارى از آنها با ميگسارى، آدم‌كشى و بى‌دينى از مجموعه خارج شدند، بلكه مقصود اهل بيت عليهم السّلام است، چنان‌كه در مناقشه دقيق و لطيفى در كتاب دعائم الاسلام قاضى نعمان مغربى، ١/ ٣٥ و كمال الدين و تمام النّعمة شيخ صدوق. ص ٩٧ و تفضيل امير المؤمنين ٧ شيخ مفيد، ص ٣٧ و امالى سيّد مرتضى، ٤/ ١٠٧ و تفسير مجمع البيان طبرسى، ٢/ ٣٦٢ و بسيارى از منابع ديگر آمده است.