آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٨٣٢ - ١ - مبادله

«و آنها را بر خود مقدّم مى‌دارند، هرچند خودشان بسيار نيازمند باشند، و كسانى كه از بخل و حرص نفس خويش بازداشته شده‌اند، رستگارانند.»

وظيفه همان حدّ وسط است:

«وَ يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ»[١]

«از تو سئوال مى‌كنند: چه چيز انفاق كنند، بگو: از مازاد نيازمندى‌هايتان، خداوند آيات خود را چنين بيان مى‌كند، شايد تفكّر و انديشه كنيد.»

بخشندگى يك وظيفه عمومى:

«لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَ مَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتاهُ اللَّهُ لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا ما آتاها سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْراً»[٢]

«آنان كه امكانات وسيعى دارند، از امكانات وسيع خود انفاق كنند، و آنها كه تنگدست‌اند از آن‌چه كه خدا به آنها داده، انفاق نمايند، خداوند هيچ‌كس را جز به مقدار توانايى كه به او داده، تكليف نمى‌كند. خداوند به زودى بعد از سختى‌ها آسانى قرار مى‌دهد.»

شرايط احسان:

١- مبادله:

«قُلْ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ وَ الْيَتامى‌ وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ».[٣]

«بگو! هر خير و نيكى (و هرگونه سرمايه سودمند مادّى و معنوى) كه انفاق كنيد، براى پدر و مادر و نزديكان و يتيمان و مستمندان و درراه‌واماندگان بايد باشد.»

«لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً»[٤]

«بايد براى كسانى باشد كه در راه خدا محصور شده‌اند، همان‌ها كه نمى‌توانند سفرى كنند،

[١] - بقره( ٢) آيه ٢١٩.

[٢] - طلاق( ٦٥) آيه ٧.

[٣] - بقره( ٢) آيه ٢١٥.

[٤] - بقره( ٢) آيه ٢٧٣.