ولى همين‌كه دست‌به‌دست گشت و از زبانى به زبان ديگر- هرچند به وسيله مترجم چيره دست- برگردانده شد، از طراوتش كم مى‌شود و ديگر آن تروتازگى و شادابى اوّليه را ندارد. اين نكته نيز شايد در ترديد بنده نسبت به ترجمه اين كتاب بى‌تأثير نبوده است.

با وجود اينها، امتيازهاى فراوان اين اثر نسبت به آثار مشابه خود، بنده را بر آن داشت كه اقدام به ترجمه نمايم:

١- اين كتاب توسّط شخصيّتى كم‌نظير آشناى به زمان نوشته شده است، چنان‌كه دانشمند رجالى خير الدّين زركلى درباره وى مى‌نويسد: «وى محمّد بن عبد اللّه دراز (٠٠٠- ١٣٧٧- ١٩٥٨٠٠٠ م) فقيه و متأدّب مصرى از جمله بزرگترين دانشمندان و اساتيد دانشگاه الازهر داراى تأليفات مختلف است، از جمله «دراسة تمهيدية لتاريخ الاسلام»[١] كه اين اثر گرانسنگ را آقاى دكتر محمّد باقر حجتى از اساتيد بزرگوار دانشگاه، ترجمه و نگارش فرموده و با عنوان «مدخلى بر كاوش در تاريخ اديان» (سال ١٣٧٦) توسّط دفتر نشر فرهنگ اسلامى تهران، در ٣٣٦ صفحه منتشر شده است.

٢- متن كتاب حاضر توسّط بزرگمردى چون استاد دكتر عبد الصّبور شاهين، استاد زبان دانشگاه قاهره، علاوه بر ترجمه از فرانسه به عربى، تحقيقات و تعليقات سودمندى نيز انجام گرفته است كه دانشمند اخير نيز صاحب آثار ارزشمندى در علوم قرآنى است؛ از جمله كتاب «تاريخ القرآن» و از جمله آثار ارزشمند وى در ردّ ادّعاهاى خاورشناسان و ديگر پنداشته‌هاى باطل است كه در سال‌هاى اخير آقاى دكتر سيّد حسين سيّدى از اساتيد دانشگاه فردوسى مشهد با نام «تاريخ قرآن» ترجمه و توسّط مؤسّسه به نشر (انتشارات آستان قدس رضوى) در سال ١٣٨٢ انتشار يافته است.

هم‌چنين، آقاى دكتر شاهين كتاب‌هاى ديگر بزرگان را از اين دست مورد ترجمه و تحقيق قرار داده است؛ از قبيل كتاب «الإسلام يتحدّى: مدخل علمىّ الى الايمان» اثر خان وحيد الدّين (١٩٢٥ م) كه عنوان اصلى كتاب «علم جديد كاچيلنج» بوده است. (چاپ كويت، دار البحوث العلميّه: ١٣٩٠- ١٩٧٠ م) و توسّط خان ظفر الاسلام به عربى برگردانده شده و استاد دكتر

[١] - زركلى، خير الدّين: الاعلام، قاموس تراجم الأشهر الرّجال و النّساء من العرب و المستغربين و المستشرقين، ج ٦، ص ٢٤٦، افست تهران( بى‌تا).