خداوند نور درخشانى را در مقابل چشمان آنها مى‌افروزد تا هرچه بيشتر براى ايشان واضح و روشن گرداند: «وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِها لَوْ لا أَنْ رَأى‌ بُرْهانَ رَبِّهِ.»[١] و خدا است كه بذر ثبات و آرامش را در دل ايشان مى‌كارد: «فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلى‌ رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ.»[٢]، «لَوْ لا أَنْ رَبَطْنا عَلى‌ قَلْبِها لِتَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ.»[٣]، و ايمان را در برابر چشم آنها بسى زيبا و بر قلب آنها بسى دوست‌داشتنى و محبوب‌تر از هرچيز جلوه مى‌دهد: «وَ لكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمانَ وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ.»[٤]، و بدى‌ها را برايشان منفور و زشت جلوه مى‌دهد: «الْكُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ.»[٥].

معتزله براى تفسير و توجيه اين نصوص به وسايل سخت و دشوارى روآورده‌اند، زيرا- از دو صورت خارج نيست:- يا اين تخصيص بى‌معنى و بى‌مورد است، و يا آن تخصيص بدين معنى است كه عنايت ويژه‌اى كه خداوند بدان وسيله برگزيدگان خود را حفظ مى‌كند، آن جنبه عمومى نيست، بلكه چيز ديگرى است كه از آن وسايل عمومى كه براى آگاهى همه مردم از وظايفشان فراهم كرده، از نظر كميّت و كيفيّت متفاوت است و نسبت به ديگران براى ايشان كار را سهل و آسان نموده است.

نظير اين مورد است موضع‌گيرى شما نسبت به دو مردى كه راهى را از شما مى‌پرسند، براى يكى راه را نشان مى‌دهيد تا خودش برود، ولى ديگرى را به اتومبيل خودتان سوار مى‌كنيد و مى‌بريد. همان‌طورى كه در انجيل گفته شده است: «بيشتر مردم دعوت مى‌شوند، ولى اندكى از مردم برگزيده مى‌شوند.»[٦]، و ما در قرآن كريم مى‌خوانيم كه عموم مردم را به دار السّلام و به راه امن و امان دعوت مى‌كند، ولى هدايت منحصر به كسانى است كه اراده خداوند بر هدايت ايشان‌

[١] - يوسف( ١٢) آيه ٢٤: همسر عزيز مصر، قصد او را كرد و يوسف نيز، اگر برهان پروردگار را نمى‌ديد، چنين قصدى مى‌نمود.

[٢] - فتح( ٤٨) آيه ٢٦: خداوند آن‌چه را در درون دل‌هايشان( از صداقت و ايمان و ...) نهفته بود، مى‌دانست، از اين‌رو آرامش را بر دل‌هايشان نازل كرد.

[٣] - قصص( ٢٨) آيه ١٠: اگر دل او را( به وسيله ايمان و اميد) محكم نكرده بوديم، نزديك بود اين مطلب را افشا كند.

[٤] - حجرات( ٤٩) آيه ٧: ولى خداوند ايمان را محبوب شما قرار داده، و آن را در دل‌هايتان زينت بخشيده است.

[٥] - حجرات( ٤٩) آيه ٧: و( به‌عكس) كفر و فسق و گناه را منفورتان قرار داده است.

[٦] - انجيل متى، الإصحاح، جمله ١٤.