نهايى بودند تا اين‌كه آن جهت منظور ايشان را تأييد كند، ولى پيشامدى شد كه حكم از جانب خدا رسيد، اما اين حكم نيز نهايى نبود، بلكه خواهيم ديد كه آن نيز مرحله متوسّط را تجسّم مى‌بخشد.

در اين سومين مرحله قرآن كريم به صراحت نمى‌گويد: «نياشاميد»، بلكه مى‌فرمايد: «لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى‌»[١] و در اين‌جا پيشرفتى را ملاحظه مى‌كنيم كه اين گام محقق ساخته است، در صورتى كه اگر ما توجه كنيم، نماز نخستين فريضه در اسلام محسوب مى‌شود، نه به خاطر آن‌كه نماز اولين فريضه دينى است كه بايد در اوقات خاصى انجام شود، بلكه از آن جهت كه نماز ملاك خارجى و علامت مشخّصه مؤمن است.

از سوى ديگر بايد پنج مرتبه در شبانه‌روز به‌پا داشته شود كه چهار مرتبه آن بين ظهر تا شب است، در نتيجه كسى كه در فاصله اين مدت ميگسارى كند، نه‌تنها به اين واجب صدمه زده است، بلكه به قداست بيشتر واجبات خلل وارد كرده است.

هم‌چنين اين تحريم جزئى غيرمباشر يك راه علمى بود، براى كاهش تأثيرات الكلى و در عين‌حال كم كردن رواج اين نوع آشاميدنى‌ها و دور كردن تدريجى آنها از بازار، بدون ايجاد تعهد اقتصادى به وسيله تحريم فراگير و ناگهانى.

موقعى كه اين مرحله تمام شد و بازار تجارت از تأثير مشروبات الكلى نجات يافت، چيزى جز يك گام باقى نماند و اين همان گامى است كه آيه چهارم و آخرين فرمان الهى آن را قطعى كرد:

«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»[٢]

اين روش آسان تدريجى ما را وامى‌دارد تا راه و روشى را به خاطر آوريم كه پزشكان ماهر براى معالجه بيمارى مزمن به كار مى‌برند، بلكه به‌طور كلّى روشى را يادآور شويم كه مادران براى از شير گرفتن بچه‌هاى شيرخوارشان استفاده مى‌كنند، توضيح اين‌كه اين قبيل وسائل كه دور از فشار و غافلگيرى است، دستگاه هاضمه را به تغيير تدريجى نظام خود فرامى‌خواند؛ از سبكترين‌

[١] - نساء( ٤)/ آيه ٤٣:« در حال مستى به نماز نزديك نشويد.»

[٢] - مائده( ٥)/ آيه ٩٠:« اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، شراب و قمار و بت‌ها و ازلام( نوعى بليت بخت‌آزمايى) پليدند و از عمل شيطانند. از آنها دورى كنيد تا رستگار شويد.»