همان‌طورى كه بر شخص رواست كه در عمل بين اجتماعات مختلف علاقه بيشترى نشان دهد كه اين خود سنّت رسول خدا ٦ است كه فرمود: «اشكالى ندارد كه فردى از شما دو نوع لباس براى بين مردم غير از دو جامه كارش داشته باشد.»[١].

ولى انجام وظيفه انسان نسبت به خدا و به خويشاوندان به قصد اين‌كه يك شخص برجسته‌اى در بين مردم باشد و مردم با اعجاب و اكرام به او نگاه كنند و درباره او به نيكى سخن بگويند، اين همان خودخواهى زشت است، هرچند كه جامه‌اى بسيار كم‌ارزش بپوشد.

شخص رياكار چنان نيست كه بتوانيم توضيح دهيم؛ كسى كه ظاهرى تصنّعى و ساختگى دارد و حركات ظاهريش با آن‌چه در دل و انديشه‌اش دارد، متفاوت است، و خلاصه آن‌كه كسى كه ظاهرش را برخلاف باطن مى‌نمايد تا مردم را بفريبد، پس در اين حالت، رياكارى، نام ديگر مجرمانه‌اى پيدا مى‌كند كه همان دورويى و نفاق است، و سوء نيّتى كه از عمق بيشترى برخوردار است، همان تلوّن منافقان است.

بنابراين، صفت رذيله «نفاق» مركّب است، ولى صفت رذيله «رياء» بسيط است. رياكار براى مردم فخرفروشى مى‌كند، بدون اين‌كه به فكر فريب دادن و يا پنهان كردن احساسات خاصّ خود زير پوشش ظواهر فريبنده باشد، بلكه افتخارات خود را به رخ مى‌كشد تا مردم ببينند، و از آنها در شگفت آيند؛ به اين ترتيب او در خود احساس نياز به خودنمايى مى‌كند و در اين راه تمام‌

[١] - ر ك: موطّأ مالك: ١/ ١٣٣، حديث ٢٤٤. و در عبارت آمده است:« اگر امكان داشت دو جامه براى بين مردم جز دو جامه كار، داشته باشد.»؛ تفسير ابن كثير: ٤/ ٣٦٧؛ المعتبر: ٢/ ٣١٦؛ صحيح ابن حبّان: ٧/ ١٥، حديث ٢٧٧٧؛ موارد الظّمآن: ١/ ٤٩، حديث ٥٦٨؛ مصباح الزجاجه: ١/ ١٣١، باب ٤٧؛ منتهى المطلب: ١/ ٣٢٩؛ سنن ابن ماجه: ١/ ٣٤٩، حديث ١٠٩٦؛ تأويل مختلف الحديث: ١/ ٢٠٠؛ شعب الايمان: ٣/ ٩٨، حديث ٣٩٩٢؛ بحار الانوار: ٨٦/ ٢١٥؛ فتح البارى: ٢/ ٣٧٤، حديث ٨٤٥؛ التّمهيد ابن عبد البرّ: ٢٤/ ٩٥٧؛ شرح زرقانى: ١/ ٣٢٩؛ تنوير الحوالك: ١/ ١٠٢، حديث ٢٤٢؛ علل، ابن ابى حاتم:

١/ ٢٠٤، حديث ٥٨٨؛ الكامل فى ضعفاء الرّجال: ٧/ ١٤٨.