آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٢٨٥ - د - آزادى

وادار كند-.

از اين‌رو، عملى كه از فرد مؤمن درحالى سر مى‌زند كه در معرض شكنجه كافران است يا موقعى كه خويشتن را در بن‌بست و اضطرار مى‌بيند، ناگزير اظهار كفر مى‌كند تا از دست دشمنان نجات يابد، اين عمل او يك خطا محسوب نمى‌شود. خداى متعال مى‌فرمايد: «مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمانِهِ، إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ وَ لكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْراً فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ.»[١].

و همين وضعيت و حكم را دارد موقعى كه گرسنه‌اى در شدت گرسنگى گرفتار آيد (و راهى جز اين ندارد كه) غذاى حرامى را بخورد: «فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ.»[٢].

و همچنين نسبت به زن بدكاره‌اى كه مولا (مالك برده) ى مستبدّى آن زن را بر اين عمل زشت وادارد، مورد عفو قرار مى‌گيرد: «وَ لا تُكْرِهُوا فَتَياتِكُمْ عَلَى الْبِغاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّناً لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ مَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْراهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ.»[٣].

حق اين است كه اين دلسوزى و رقّت در آن حد نيست كه از قاتل و دزد و هتك‌كننده ناموس، هرچند با اكراه و اجبار بيرونى، چشم‌پوشى شود، بلكه اين‌ها جرايم نابخشودنى هستند، حتّى اگر تحت فشار و تهديدى انجام گيرد و شخص مرتكب اين جرايم كشته شود. و هيچ‌كسى حق ندارد براى نجات جان خودش زندگى و حيات كسى را مباح سازد و اموال ديگرى را بدزدد و يا حرمت او را از بين ببرد، حتّى اگر خوددارى از اين كارها به قيمت از دست دادن جان خودش تمام شود.

ولى اگر دليل قانع‌كننده و قابل قبولى اقامه شد كه از گناهانى مانند اجبار بر زنا و كفر

[١] - نحل( ١٦) آيه ١٠٦: كسانى كه پس از ايمان كافر شوند- به‌جز آنها كه تحت فشار و اجبار اظهار كفر كرده‌اند، درحالى‌كه قلبشان مملوّ از ايمان است- آرى چنين اشخاصى كه سينه خود را براى پذيرش كفر گشوده‌اند، غضب خدا بر آنهاست و عذاب عظيمى در انتظارشان.

[٢] - مائده( ٥) آيه ٣: كسانى كه به هنگام گرسنگى ناگزير از خوردن گوشت‌هاى حرام شوند، درحالى‌كه تمايل به گناه نداشته باشند، خوردن آنها براى ايشان حلال است، زيرا خداوند آمرزنده و مهربان است.

[٣] - نور( ٢٤) آيه ٣٣: كنيزان خود را به خاطر تحصيل متاع زودگذر دنيا مجبور به خودفروشى نكنيد، اگر آنها مى‌خواهند پاك بمانند. و هركس آنها را بر اين كار اكراه كند( سپس پشيمان گردد)، خداوند بعد از اكراه آنها آمرزنده و مهربان است.