آيين اخلاق در قرآن (ترجمه دستور الأخلاق فى القرآن) - دراز، محمد بن عبد الله؛ مترجم محمد رضا عطائي - الصفحة ٣٧٦ - الف - انگيزههاى درونى

نيكى به همگان: «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ.»[١].

نيكويى ويژه نسبت به والدين: «وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً.»*[٢].

و بزرگداشت و اطاعت پدر و مادر و دلسوزى نسبت به آنها، فروتنى در برابر آنها: «وَ قَضى‌ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِيراً.»[٣].

رفتار نيك با همسران: «فَإِمْساكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسانٍ وَ لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئاً.»[٤].

رفتار متقابل انسانى با زنان و مشورت دوجانبه و تبادل‌نظر با ايشان: «فَإِنْ أَرادا فِصالًا عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ فَلا جُناحَ عَلَيْهِما.»[٥].

كمك و يارى در مورد نياز فاميل به‌قدر امكاناتمان: «وَ مَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ.»[٦].

[١] - نحل( ١٦) آيه ٩٠(- يك آ):( كلمه احسان از فعل متعدّى احسن به معناى كار خير و يا محكم‌كارى، و از غيرفعل متعدّى( احسن اليه) يعنى به او نيكى و مهربانى كرد): خداوند فرمان به عدل و احسان مى‌دهد.

[٢] - انعام( ٦) آيه ١٥١، اسراء/ ٢٣، عنكبوت/ ٨، احقاف/ ١٥(- ٤ الف): و احسان نسبت به پدر و مادر.

[٣] - اسراء( ١٧) آيه ٢٣- ٢٤(- يك آ): و پروردگارت فرمان داده، جز او را نپرستيد و نسبت به پدر و مادر نيكى كنيد! هرگاه يكى از آن دو يا هردوى آنها نزد تو به سنّ پيرى برسند( آن‌چنان‌كه نيازمند به مراقبت دائمى تو باشند، از هرگونه محبّت در مورد آنها دريغ مدار و كمترين اهانتى نكن، حتّى) سبك‌ترين تعبير اف به آنها مگو و بر سر آنها فرياد مزن!( بلكه) با گفتار سنجيده و بزرگوارانه با آنها سخن بگو! و بال‌هاى تواضع خود را در برابرشان از محبّت و لطف فرود آور و بگو: پروردگارا! آنها را مشمول رحمت خويش قرار ده، همان‌گونه كه در كودكى، آنان مرا تربيت كرده‌اند.

[٤] - بقره( ٢) آيه ٢٢٩، ٢٣١، نساء/ ١٩، طلاق/ ٢(- ٤ ب): بايد همسر خود را به‌طور شايسته نگهدارى كنيد و آشتى نماييد، و يا با نيكى او را رها سازيد و براى هميشه از او جدا شويد. و براى شما حلال نيست كه چيزى از آن‌چه به آنها داده‌ايد، پس بگيريد.

[٥] - بقره( ٢) آيه ٢٣٣، ٢٣٦، طلاق/ ٧(- ٣ ب): اگر آن دو با رضايت و مشورت يكديگر بخواهند، كودك را( زودتر از دو سال يا بيست و يك ماه) از شير بازگيرند، گناهى بر آنها نيست.

[٦] - بقره( ٢) آيه ٢٣٣ و ٢٣٦، طلاق/ ٧(- ٣ ب): در چنان حالى بايد آنها را( با هديه مناسبى) بهره‌مند سازيد، بر آن‌كس كه توانائى دارد، به اندازه توانائيش و بر آن‌كس كه تنگدست است، به اندازه خودش هديه مناسبى لازم است( و اين حقّى است ...).