خصلت از امت من برداشته شده: خطا، فراموشى، آنچه بزور بآن وادار شوند، آنچه تاب آن را ندارند، و اين است معناى گفتار خداى عز و جل: «پروردگارا مگير بر ما اگر فراموش كرديم يا خطا كرديم، پروردگارا تكليفهاى سنگين را بر ما بار مكن چنانچه بآنان كه پيش از ما بودند بار كردى، پروردگارا بما تحميل مكن آنچه ما تاب آن را نداريم» (سوره بقره آيه ٢٨٦) و گفتار ديگر او «مگر آنكه وادار شود بناخواه در حالى كه دلش مطمئن بايمان است» (سوره نحل آيه ١٠٦).

شرح‌

- مجلسى (ره) گويد: شايد مقصود از رفع (در گفتار آن حضرت كه فرمود: چهار چيز از امت من رفع شده و برداشته شده) رفع مؤاخذه باشد و عقاب، و محتمل است در بعضى اصل آن باشد يا تأثير آن يا حكم تكليفى آن، و شايد خصوصيت امت آن حضرت در برخى منظور نباشد و مقصود اختصاص مجموع آنها باين امت است و گرچه برخى از آنها مشترك اين امت و ديگر امتها است، پس خطا مانند اينكه خواسته است شكارى را با تير صيد كند بانسانى خورده، و مانند خطاء كردن طبيب و فتوى دهنده، و مقصود در اينجا رفع گناه است و اين منافاتى با وجوب ضمان در دنيا ندارد گرچه ظاهر اين حديث رفع ضمان هم هست، و هم چنين رفع گناه بسبب فراموشى منافات با وجوب اعاده نماز مثلا در آنجائى كه ركن فراموش شود ندارد و هم چنين منافاتى با وجوب سجده سهو و تدارك برخى از واجبات غير ركنى ندارد، و گفته شده است: از رفع فهميده شود كه اين دو (يعنى خطا و نسيان) موجب گناه و عقوبت شوند ولى خداى تعالى از هر دوى آنها (يعنى گناه و عقوبت) از راه رحمت و تفضل صرف نظر كرده است، و اكراه اعم است از اينكه در اصول دين باشد يا در فروع آن از آنچه كه تقيه در آن جايز است نه آنچه تقيه در آن نيست مانند قتل نفس. و «ما لم يطيقوا» يعنى تكليفهاى مشقت‌دار و دستورات سختى كه از اين امت برداشته شده.

٢-

حضرت صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا (ص) فرموده: نه خصلت از امت من برداشته شده: خطا، فراموشى، آنچه ندانند، آنچه نتوانند، آنچه بدان توانائى ندارند، آنچه بناخواه (و زور) بر آن وادار شوند، طيرة، وسوسه در تفكر (و انديشه) در آفرينش، و حسد (و رشك بردن) در صورتى كه بزبان يا دست آشكار نشود.

شرح‌

- مجلسى (ره) گويد: «طيره» بمعناى فال بد زدن است و از جوهرى نقل كند كه گفته: