ترجمه اصول کافي شيخ کليني - مصطفوى، سيد جواد - الصفحة ١٧٤ - باب در آنچه خداى عز و جل هنگام توبه آدم عليه السّلام باو عطا فرمود

تا آنكه نفس باينجا (يعنى بگلوگاه) رسد، عرضكرد: پروردگارا مرا بس است.

٢-

حضرت صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا (ص) فرموده است: هر كه يك سال پيش از مرگش توبه كند خداوند توبه‌اش را بپذيرد سپس فرمود: يك سال هر آينه زياد است هر كه يكماه پيش از مرگش توبه كند خدا توبه‌اش را بپذيرد، سپس فرمود يكماه زياد است، هر كه يك هفته پيش از مرگش توبه كند خدا توبه‌اش را بپذيرد، سپس فرمود: يك هفته زياد است هر كه يك روز پيش از مرگش توبه كند خدا توبه‌اش را بپذيرد، سپس فرمود: يك روز زياد است هر كه پيش از ديدار مرگ (ملك الموت) توبه كند خدا توبه‌اش را بپذيرد.

شرح‌

- مجلسى (ره) از شيخ بهائى در اربعين نقل كند گفته است: مقصود بپذيرفتن توبه ساقط كردن عقابى است كه بر اين گناهى كه از آن توبه كرده مترتب شده بود و سقوط عقاب بسبب توبه از چيزهائى است كه مورد اتفاق اهل اسلام است، و خلافى كه هست در اين است كه آيا پذيرش توبه بر خدا لازم است كه اگر بعد از توبه عقاب كند ستم باشد، يا آن تفضلى است كه خداوند از جهت كرم و رحمت ببندگانش فرموده؟

معتزله باولى قائل شده‌اند و آن را بر خدا لازم دانند، و اشاعره به دوم قائل شده‌اند و شيخ طوسى (ره) در كتاب اقتصاد و علامه (ره) در برخى از كتابهاى كلامى خود همين قول را اختيار فرموده‌اند، و محقق طوسى در كتاب تجريد توقف كرده است، و آنچه شيخ طوسى و علامه اختيار كرده‌اند همان ظاهرى است.

٣-

حضرت باقر عليه السّلام فرمود: همين كه جان باينجا رسيد- و اشاره بگلوى خود فرمود- براى عالم (و دانا) توبه نباشد، و براى نادان وقت توبه (باقى) است.

شرح‌

- مجلسى (ره) گودى: اين حديث در باب «لزوم حجت بر عالم» گذشت، و اينكه فرمود:

«براى عالم توبه نيست ...» گويا مراد بعالم كسى است كه شاهد بر احوال آخرت باشد، و مقصود از جاهل آن كس است كه آن را مشاهده نكرده، و ممكن است مقصود از عالم و جاهل همان معناى معروف و متبادر آن باشد و در اين صورت حديث موافق شود با ظاهر آيه شريفه‌ إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ‌