و تعالى براى آدم در فرزندانش مقرر ساخته كه هر كه آهنگ كار نيكى كند و آن كار را نكند براى او يك حسنه نوشته شود، و هر كه آهنگ كار نيكى كند و بكند براى او ده حسنه نوشته شود، و هر كه آهنگ كار بد كند و آن را نكند بر او نوشته نشود، و هر كه آهنگ آن كند و انجام دهد يك گناه بر او نوشته شود.

شرح‌

- مجلسى (ره) در شرح اين حديث كلامى طولانى دارد كه ملخص آن با پاره‌اى توضيحات نقل مى‌شود:

اين حديث دلالت دارد كه بر قصد گناه تا هنگامى كه انجام نشود مؤاخذه‌اى نيست و اين دو احتمال دارد:

يكى اينكه گناهى كوچك باشد كه همان ترك آن كفاره‌اش باشد. ديگر اينكه بگوئيم قصد هرگز متصف بخوبى و بدى نشود تا عملى دنبال آن نباشد (چنانچه ظاهر حديث است) و جمعى بدان قائل شده‌اند، ولى احتمال اول ظاهرتر است، بلى اگر محض خطور در دل باشد بدون اختيار البته تكليفى بآن تعلق نگيرد و تفصيل آن در باب وسوسه گذشت.

و محقق طوسى در تجريد گفته است: اراده كردن كار قبيح قبيح است، و تفصيل اين كلام اينست كه آنچه در نفس است بر سه گونه‌اند: ١- خاطراتى كه بى‌اختيار آيد و در دل مستقر نگردد و گفتيم كه آنها مؤاخذه ندارد و خلافى در اين باره ميان امت نيست. ٢- خاطراتى كه با اختيار آيد و آهنگ كند و اين همان حديث نفس اختيارى است كه كارى را بكند يا نكند كه (حديث گويد:) اگر كار نيك باشد و نكند يك حسنه دارد و اگر بكند ... و در اين هم خلافى نيست. ٣- عزم و تصميم و مهيا شدن بر انجام كارى (كردن يا نكردن) در اين اختلاف است و بيشتر اصحاب بخاطر ظاهر اين اخبار گفته‌اند: مؤاخذه ندارد، و بيشتر سنيان و متكلمين و محدثين گفته‌اند مؤاخذه دارد لكن نه مؤاخذه بآن گناهى كه تصميم انجام آن را دارد بلكه مؤاخذه بهمين تصميم و عزم بر گناه.

تا آنجا كه گويد: ظاهر از اين حديث اين است كه فرقى در نكردن گناه با آهنگ آن ميان آنجائى كه از ترس خدا نكند يا براى حفظ آبرو و ترس از مردم، نيست و آن گناه بر او نوشته نشود و نيز ظاهر اينست كه اينكه قصد گناه مؤاخذه ندارد مخصوص بمؤمنين است پس منافاتى با بعضى اخبار ديگر ندارد (مترجم گويد: شاهد بر اين كلام حديث (٢) است كه بيايد).

سپس كلامى از شهيد (ره) و شيخ بهائى (قده) نقل ميكند كه ملخص آن اينست كه شهيد (ره) فرموده است: قصد گناه تا مرتكب آن گناه نشود نه عقابى دارد و نه مذمتى، و شيخ بهائى در شرح اين كلام گفته است: فرض شهيد (ره) اينست كه نيت گناه گر چه خودش گناه است ولى چون اخبار در عفو آن رسيده است عقاب و مذمتى بر او نيست گر چه استحقاق آن دو را دارد، و گر نه حرام بودن عزم و قصد بر گناه در نزد ما و هم چنين نزد عامه شكى در آن نيست سپس برخى از كلام عامه و خاصه را در اين باره در تفسير آيه شريفه: