- مجلسى (ره) گويد: آنچه از اين اخبار براى من آشكار شود اينست كه مقصود بيان كفر آن كسى است كه منكر امامت امير المؤمنين عليه السّلام شده و بر او پيشى گرفته و با او جنگيده است، و غرض اينست كه اينها پليدتر از مشركين هستند، و از اين روايات ظاهر گردد كه كفر عبارت است از ترك اطاعت خداوند از روى عناد و تكبرورزى، و شرك آنست كه براى خداوند در ميان خلق يا در عبادت يا طاعت شريكى بسازد چه اين كار از روى عناد باشد يا از روى نادانى و گمراهى، پس آن حضرت بيان فرمود: كه ترك اطاعت خداوند دانسته و از روى علم با عناد و تكبر پليدتر و جلوتر از شرك است زيرا اولى گناهى كه از روى عناد سر زد گناه ابليس بود زيرا او شرك نورزيد بلكه ترك سجده و اطاعت حق نمود از روى عناد و تكبر.

٣-

زراره گويد: نزد حضرت باقر عليه السّلام از سالم بن أبى حفصه و پيروانش ذكرى بميان آمد پس (زراره يا ديگرى) گفت: اينان منكرند كه هر كه با على عليه السّلام جنگيده مشرك است؟ حضرت باقر عليه السّلام فرمود: پس (لا بد) پندارند كه آنها كافرند، سپس بمن فرمود: كفر جلوتر از شرك است، پس متذكر كفر ابليس شد در آنجا كه خداوند باو فرمود: سجده كن و او سر باز زد، و (مجددا) فرمود: كفر جلوتر از شرك است، پس هر كه بر خدا دليرى كند و از اطاعتش سر باز زند و بر ارتكاب گناهان كبيره ايستادگى كند پس او كافر است، يعنى استخفاف كرده (و سبك شمرده) و كافر است.

شرح‌

- مجلسى (ره) گويد: سالم بن أبى حفصه از كسانى است كه از امام سجاد و حضرت باقر و صادق عليهم السلام روايت نقل كند و زيدى مذهب بوده و از سران آنها است، و امام صادق عليه السلام او را لعنت و تكذيب و تكفير كرده است و در ذم او روايات زيادى رسيده.

و در جمله «يعنى مستخف كافر» كه در آخر حديث است گويد: ظاهر اين است كه گفته يكى از راويان حديث است، و گفته شده: كه شايد كلام امام عليه السلام باشد و مقصود اين باشد كه در صورتى بكفر تارك اطاعت حكم شود، كه استخفاف كند، يا مقصود اين باشد كه آنكه هميشه ترك طاعت كند ناچار بايد استخفاف‌كننده هم باشد.