شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ١٤ - ديباچه دفتر سوم

معنوى.

تبديل مزاج: نگاه كنيد به: كلمه بعد.

مزاج بد: مزاج كيفيتى است كه از تفاعل كيفيات متضاد حرارت، رطوبت، برودت، و يبوست در يكديگر حاصل مى‌شود و تن آدمى هنگامى استوار است كه اين تفاعل به تناسب باشد و گر نه مزاج بد شود و بيمارى دست دهد.

گل خوار: نگاه كنيد به: شرح بيت ٢٤٢٩/ ٢.

سَقيم: بيمار.

شير آموز: شير خوار.

پَدفُوز: پتفوز: گرداگرد دهان.

رَغيف: گرده نان.

فِطام: از شير بريدن.

تَمَّ الكلام: (جمله فعليه فعل و فاعل) گفتار پايان يافت.

تمام موجودات مسخّر امر پروردگارند، و هر يك را به مقدار استعداد، از بخششِ او فيضى است. در جهان مادى موجودها يكديگر را مى‌خورند، اما در عالم معنى اين تبديل به صورت پيمودن مرحله‌هاى كمال است چنان كه محسوس‌ها خورنده و خورده (آكل و مأكول) اند، و هر يك را بر حسب استعداد خود غذايى است، معقولات و معانى را نيز غذايى است. قدرت هضم قُوتِ عقلانى براى انسان هنگامى دست مى‌دهد كه از جسم و قوت جسمانى ببرد، و چند كه در پى خوردن و آشاميدن است بدان قُوت نخواهد رسيد، چنان كه در حديث است «لا تُمِيتُوا القُلُوبَ بِكَثرَةِ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ فَإنَّ البِطنَةَ تُمِيتُ القَلبَ: دل‌ها را با پر خوارى و پر آشامى مميرانيد كه شكم بارگى دل را مى‌ميراند.»

(گلستان سعدى، ص ٩٥)