شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٥٤٧ - تشبيه نص با قياس

نص وحىِ روح قدسى دان يقين‌

و آن قياس عقل جزوى تحت اين‌

عقل از جان گشت با ادراك و فر

روح او را كى شود زير نظر

ليك جان در عقل تأثيرى كند

ز آن اثر آن عقل تدبيرى كند

نوح وار ارَ صدّقى زد در تو روح‌

كويَم و كشتى و كو طوفانِ نوح؟

عقل اثر را روح پندارد و ليك‌

نورِ خور از قرص خور دور است نيك‌

ز آن به قرصى سالكى خرسند شد

تا ز نورش سوى قرص افكند شد

ز آن كه اين نورى كه اندر سافل است‌

نيست دائم روز و شب او آفل است‌

و آن كه اندر قرص دارد باش و جا

غرقه آن نور باشد دائما

نه سحابش ره زند خود نه غروب‌

وارهيد او از فراقِ سينه كوب‌

اين چنين كس اصلش از افلاك بود

يا مبدَّل گشت گر از خاك بود

ز آن كه خاكى را نباشد تاب آن‌

كه زند بر وى شعاعش جاودان‌

گر زند بر خاك دائم تابِ خور

آن چنان سوزد كه نايد زو ثمر

دائم اندر آب كار ماهى است‌

مار را با او كجا همراهى است‌

ليك در كُه مارهاى پر فن‌اند

اندر اين يم ماهيى‌ها مى‌كنند

مكرشان گر خلق را شيدا كند

هم ز دريا تاسه‌شان رسوا كند

و اندرين يَم ماهيان پر فن‌اند

مار را از سحر ماهى مى‌كنند

ماهيان قعر درياى جلال‌

بحرشان آموخته سحر حلال‌

پس مُحال از تاب ايشان حال شد

نحس آن جا رفت و نيكو فال شد

تا قيامت گر بگويم زين كلام‌

صد قيامت بگذرد وين ناتمام‌