شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٢٣٠ - عذر گفتن نظم كننده و مدد خواستن

اى تقاضاگر درون همچون جَنين‌

چون تقاضا مى‌كنى اتمامِ اين‌

سهل گردان ره نما توفيق ده‌

يا تقاضا را بهل بر ما منه‌

چون ز مفلس زر تقاضا مى‌كنى‌

زر ببخشش در سِر اى شاهِ غنى‌

بى‌تو نظم و قافيه شام و سحر

زَهره كى دارد كه آيد در نظر

نظم و تجنيس و قوافى اى عليم‌

بنده امر تواند از ترس و بيم‌

چون مسبِّح كرده‌اى هر چيز را

ذات بى‌تمييز و با تمييز را

هر يكى تسبيح بر نوعى دگر

گويد و از حال آن اين بى‌خبر

آدمى مُنكِر ز تسبيح جماد

و آن جماد اندر عبادت اوستاد

بلكه هفتاد و دو ملّت هر يكى‌

بى‌خبر از يكدگر و اندر شكى‌

چون دو ناطق را ز حال همدگر

نيست آگه چون بود ديوار و در

چون من از تسبيحِ ناطق غافلم‌

چون بداند سُبحه صامت دلم‌

هست سُنِّى را يكى تسبيح خاص‌

هست جبرى را ضد آن در مَناص‌

سُنِّى از تسبيح جبرى بى‌خبر

جبرى از تسبيح سنّى بى‌اثر

اين همى‌گويد كه آن ضالّ است و گُم‌

بى‌خبر از حال او و ز امر قُم‌

و آن همى‌گويد كه اين را چه خبر؟

جنگشان افكند يزدان از قدر

گوهر هر يك هويدا مى‌كند

جنس از ناجنس پيدا مى‌كند

قهر را از لطف داند هر كسى‌

خواه دانا خواه نادان يا خسى‌

ليك لطفى قهر در، پنهان شده‌

يا كه قهرى در دل لطف آمده‌

كم كسى داند مگر ربّانيى‌

كِش بود در دل مِحَكِّ جانيى‌

باقيان زين دو گمانى مى‌برند

سوى لانه خود به يك پر مى‌پرند