بيان اين مطلب ما را ناگزير نمى‌كند كه در طرف مخالف نيز نمونه‌هايى از بين صحابه رسول خدا ٦، نظير حالت ابو هريره، و يا مردى از ثروتمندان صحابه، هم‌چون عبد الرحمن بن عوف را قرار دهيم. حقيقت مطلب آن است كه ممكن است به پارسايى به عنوان يك استثنا در جهان اسلام نگريست و نه به عنوان يك قاعده عمومى. زيرا وقتى ما پارسايى را به صورت مجرّد در نظر بگيريم، خواهيم دانست كه همگانى شمردن آن از جمله زيان‌بخش‌ترين امور براى حسن سير و جريان زندگى بشرى است؛ نه‌تنها از جهت مادّى، بلكه از جهت اخلاقى نيز زيان‌بخش است.

واقعيّت اين است كه بايد در جامعه كسانى باشند كه ثروت سرشارى كسب كنند تا براى ديگران قوت ضروريشان را تأمين نمايند، و براى هر انسانى لازم است كه كمترين حد از مازاد را داشته باشد؛ نه به آن خاطر كه تنها خود هرچه بهتر و به‌طور مداوم از آن بهره‌مند شود و بس، بلكه بدان جهت كه براى خود آن‌چه را كه ضرورى است، تضمين نمايد، زيراكه بين دو مفهوم خطّ فاصلى وجود ندارد تا بين آنها جدايى روشن و ملموسى را ايجاد كند.

بلكه علاوه بر اين‌ها، ممكن است بگويند: اين كسانى كه به‌طور عمد در حاشيه فعّاليّت‌هاى اجتماعى مى‌مانند مطابق لحاظ مشخّصى، راهى را انتخاب مى‌كنند كه از نظر اخلاقى كمترين مشقّت را دارد، و بدين وسيله از بسيارى صدمات و انواع آلودگى‌ها و فريبكارى‌ها به دور مى‌مانند.

و ترديدى ندارد كه اوّلا بر آن‌ها لازم است مقدارى تلاش كنند، تا خودشان را به گوشه‌گيرى و انزوا راضى كنند، ولى همين‌كه گام اوّل پايان گرفت، همه‌چيز در مسير خود به سوى هدف معيّن حركت خواهد كرد.

و از امورى كه هيچ ترديدى در آن نيست، اين است كه ملكات فاضله ما آزمايش نمى‌شوند، مگر در ارتباط و در درگيرى با آن‌چه كه اهتمام مى‌ورزيم. و معرفت بالايى لازم است كه بدانيم چگونه ممكن است خود را از سوختن بازداريم، درحالى‌كه وسط آتشيم؟ و چگونه بر آسمان دست يابيم، درحالى‌كه گرفتار امور زمين هستيم؟ به راستى حل مشكلاتى از اين قبيل حكايت از روشنايى روح و صلابت اراده و پاكى قلب ما دارد. جز اين‌كه اين جنبه‌هاى اخير در شكل مجرّد خود، و در جايگاه مهمّى كه در نردبان ارزش‌هايى كه ما اشاره كرديم، به سادگى رام نمى‌شوند و به دست نمى‌آيند؛ يعنى همان‌كه در جدول صفحه بعد به‌طور خلاصه آورده‌ايم:

در اين دو درجه اخير نيّت اخلاقى به معناى دقيق كلمه، يعنى اراده شايسته سپاس و