أ لم نشرح: اشارت است به آيات مبارك: أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ. وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ. الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ: آيا سينه تو را براى تو نگشاديم. و بار گرانت را فرو ننهاديم، بارى كه پشتت را شكست. (شرح، ١- ٣) مولانا بارها در مطاوى مثنوى فرموده است، شقاوت و سعادت هر فرد از ازل براى او نوشته شده. آنان كه از نخست برابر پرسش «أَ لَستُ بِرَبِّكُم»، «بَلى» گفتند، در اين جهان نيز بر پيمان پايدارند و بر سر طاعت و كار و به گفته مولانا كف تصديق بر گرد دهانش آشكار. و آن كه نپذيرفت در اين جهان هم در شك و ترديد ماندگار. اما چرا مولانا از يك سو آدمى را مختار مى‌داند و از سوى ديگر گمراهى و رستگارى او را از تقدير پروردگار مى‌شمارد. بايد اين مشكل را بگشايد. در اينجا از قرآن دليل مى‌آورد كه شرح صدر و برداشتن بار به دست خداست.

از روز الست پروردگار از فرزندان آدم پيمان گرفت كه بر دين فطرت و يكتا پرستى باشند. و مقام خليفة اللهى پدر را نگاه دارند. آنان كه پذيرفتند، دنيا را به هيچ گرفتند و سختى اين جهان را به چيزى نشمردند. صورت ظاهر اينان بر ايمان درونى آنان گواه است، چنان كه على (ع) در وصفشان فرموده است: «دلهاشان اندوهگين است و [مردم‌] از گزندشان ايمن. تن‌هاشان نزار. نيازهاشان اندك و پارسا به جان و تن. روزى چند را با شكيبايى به سر بردند كه آسايش دراز مدت را براى‌شان به دنبال آورد ... امّا شب هنگام راست بر پايند و قرآن را جزء به جزء با تأمل و درنگ بر زبان دارند و با خواندن آن اندوهبارند ... پشت‌هاى خود را خمانيده‌اند و پيشانى‌ها و پنجه‌ها و زانوها و كناره‌هاى پا را بر زمين گسترانيده.» (نهج البلاغه، خطبه ١٩٣) اما آنان كه توفيق چنان تصديق نيافتند، در اين جهان در بيم و اميدند و در آن جهان گرفتار عذاب شديد.

گفت كورم خواند زين جرم آن دغا		بس بليسانه قياس است اى خدا

من دعا كورانه كى مى‌كرده‌ام‌		جز به خالق كُديَه كى آورده‌ام‌

كور از خلقان طمع دارد ز جهل‌		من ز تو كز توست هر دشوار سهل‌