شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٦٨١ - تفسير اين آيت كه إن تستفتحوا فقد جاءكم الفتح الآية اى طاعنان مىگفتيد كه از ما و محمد

إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جاءَكُمُ الْفَتْحُ‌ ...: إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جاءَكُمُ الْفَتْحُ وَ إِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ إِنْ تَعُودُوا نَعُدْ وَ لَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ: اگر پيروزى مى‌خواهيد پيروزى براى شما آمد و اگر باز ايستيد برايتان بهتر است و اگر باز گرديد باز مى‌گرديم و جمع شما، شما را سودى نخواهد بخشيد. (انفال، ١٩) در مخاطب اين آيه خلاف است كه ابو جهل است، يا مشركان مكه. گفته‌اند ابو جهل روز بدر گفت بار خدايا هر يك از ما فاجرتر است او را باز زن. و گفته‌اند مشركان چون خواستند از مكه بيرون شوند به خانه كعبه آمدند و به پرده‌هاى آن در آويختند و گفتند خدايا از دو لشكر آن را كه برتر است پيروز كن. و خداى تعالى رسول ٦ را نصرت داد. (نگاه كنيد به: تفسير ابو الفتوح رازى، ذيل اين آيه) لات: بتى در طائف كه ثقيف بدان حرمت مى‌نهادند.

عُزِّى: بزرگترين بت نزد قريش بود كه آن را زيارت مى‌كردند و براى آن هديه مى‌دادند و قربانى مى‌كردند.

مَنات: بت مورد احترام اوس و خزرج بود.

پيدا كردن: كنايت از پيروزى بخشيدن.

فَوح: دميدن بوى خوش.

به ذل: به خوارى. (شكست ظاهرى.) مضمون بيت‌ها تصويرى است از آن چه در خاطر مردم سست ايمان ظاهر بين مى‌گذرد، هر چند عنوان آن مشركانى هستند كه براى جنگ با رسول ٦ در بدر حاضر شدند. قرآن كريم اين دسته مردم را چنين مى‌شناساند: الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قالُوا أَ لَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَ إِنْ كانَ لِلْكافِرِينَ نَصِيبٌ قالُوا أَ لَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَ نَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ. (نساء، ١٤١) در جنگ احد و پس از آشتى حديبيه جمعى از مسلمانان دو دل شدند و پس از مدتى كوتاه آشكار شد كه آن شكستِ ظاهرى فتح حقيقى بوده است. چنان كه ذيل بيت‌هاى آينده توضيح داده خواهد شد.